Shahrur en zijn Theorie van Limieten
admin | jul 21, 2010 | Reacties 19
“Een nieuw inzicht in de mogelijkheden van de islamitische juridische wetgeving (sharia).”
In 1991 kwam het eerste boek uit van Muhammad Shahrur, hoogprofessor Techniek en Bouwkunde aan de universiteit van Damascus in Syrië. Hij creëerde met zijn nieuwe theorieën over de boodschap van de Koran meteen een controverse. Voor- en tegenstanders van zijn ideeën kwamen dagelijks in de media. Zijn boek werd snel een bestseller in de Arabische wereld. Sindsdien heeft hij vijf boeken geschreven. De Nederlandse uitgever Brill heeft ook een Engelse vertaling gemaakt van zijn boeken en hij is regelmatig te zien op diverse Arabische televisiezenders in interviews en discussies. Daarnaast is hij tegenwoordig vaak te vinden in Bahrein en Oman, waar hij de regeringen adviseert. De vraag die men kan stellen is hoe een geleerde die niet is getraind in de klassieke islamstudies, zoals de traditionele ulama (moslimgeleerden), een belangrijke stem is geworden.
Door: Abdul Mustaqim
In zijn eerste boek probeert Shahrur de Koran te benaderen zoals een architect een blauwdruk van een gebouw benadert. Hij heeft als het ware zijn expertise in de bouwkunde toegepast op de Koran en hier zeer interessante conclusies uit getrokken. Voor hem is de Koran een zeer inclusieve boodschap. Het wil de basiswaarden van de meeste religies op aarde samenbrengen op basis van drie uitgangspunten: het geloof in God, geloof in het Hiernamaals en het doen van goede daden (gebaseerd op de verzen 2:62 en 5:69). Vanuit de gedachte dat God barmhartig is en de mens de vrije wil heeft gegeven om zichzelf te ontplooiien, is dit een zeer logische conclusie. Voor Shahrur is het universum dan ook een ontplooiing, het ontwikkelt zich naar een steeds complexere bestaan, waarbij het paradijs een oneindige vooruitgaande ontwikkeling voorstelt. Door deze universele benadering, waarbij de Koran eigenlijk alle religieuze mensen op aarde probeert te omarmen, moeten voor Shahrur de normen, waarden en wetgevingen in de Koran ook universeel zijn. Hierdoor kwam hij op zijn Theorie van Limieten, waarbij de wetgevingen in de Koran de limieten (grenzen) aangeven waarbinnen de mensheid zich kan bewegen. Het zijn dus geen vaststaande wetten, zoals zij in de (traditionele) islamitische wetgeving vorm hebben gekregen, maar grenzen die een zeer groot veld openlaten waarin een samenleving zich vrij en flexibel mag bewegen.
Dit is een frisse en revolutionaire bijdrage aan de hedendaagse studie van het islamitische recht (sharia). Volgens shariageleerde Wael B. Hallaq lost Shahrur’s theorie van limieten vele problemen op die de oude werken over sharia niet kunnen beantwoorden (Wael B. Hallaq: 1997). In zijn controversiële eerste werk, Het Boek en de Koran: Een hedendaagse lezing (al-Kitab Wal Qur’an: Qira’ah Mu ashirah), stelt Shahrur dat de theorie van limieten een methode is die via ijtihad (individuele interpretatie) de eenduidige verzen (muhkamat) van de Koran bestudeert. De term ‘limieten’ (hudud) die Shahrur gebruikt, verwijst naar de betekenis van “de grenzen of limieten van God die niet geschonden mogen worden, vervat in het dynamische, flexibele en elastische domein van de interpretatie (ijtihad).”
De theorie van limieten levert vier significante bijdragen aan de uitbreiding van de islamitische rechtsleer (fikh). Ten eerste: door de theorie van limieten maakt Shahrur een radicale verschuiving in de interpretatie van Sharia. De betekenis van hudud (straffen, letterlijk: limieten of grenzen), zoals deze is beschreven in Koranverzen en traditieoverleveringen (hadith) met betrekking op juridische straffen (al-uqubat), wordt op een starre manier begrepen door de (traditionele) rechtsgeleerden (fukaha), doordat deze volgens de (traditionele) geleerden niet verzacht of vermeerderd kan worden. Dit geldt voor bijvoorbeeld de straf van handamputatie voor de dief, 100 zweepslagen voor de overspelige, etc. In tegenstelling hiermee is Shahrur’s theorie van limieten (nadzariyyat al-hudud) dynamisch en bepaald door de omgeving en het tijdperk. Deze theorie heeft niet alleen betrekking op het juridische strafrecht maar is ook van invloed op onderwerpen als de kleding van vrouwen, polygamie, erfenis en rente.
“De grenzen van Gods wet zijn vergelijkbaar met de grenzen van een voetbalveld”
In de tweede plaats biedt Shahrur’s theorie van limieten de bepaling van de minimale limieten (al-al-hadd ádná) en de maximale limieten (al-hadd al-a’la) waarbinnen de wetten van God uitgevoerd kunnen worden. Het betekent dat de wetten van God elastisch zijn, zolang de straf tussen de minimale en maximale grenzen blijft. Shahrur zegt dat aangezien zowel de Koran als de natuur de werken van God zijn, en in de natuur zaken ook grenswaarden of limieten voorkomen, zoals de minimale en maximale hoeveelheid suiker dat een lichaam mag hebben en het vries- en kookpunt van water, dan is het idee van minimale en maximale wetten in de Koran een logisch conclusie. Voor Shahrur is het domein van persoonlijke interpretatie (ijtihad) waarin een rechter mag oordelen over het toepassen van een straf, tussen een minimum en maximum limiet. De elasticiteit en flexibiliteit van Gods wet wordt geïllustreerd als iemand die voetbal speelt; zolang het maar binnen de grenzen van het sportveld is, mag de speler bewegen hoe hij wil. Kortom: zo lang een moslim handelt binnen het domein van de Hudud-u-Ilah (Gods aangegeven grenzen van minimum en maximum) kan er nooit gezegd worden dat hij buiten de wet van God is.
Een voorbeeld: de bepaling van de handamputatie voor een dief (Koran 5:38). Voor Shahrur is het afhakken van de hand de maximale straf (al-hadd al-a’la) voor een dief. De minimum limiet is om de dief te vergeven (Koran 5:39). Hier gaat Shahrur ervan uit dat een rechter ijtihad kan uitvoeren door naar de situatie en persoonlijkheid van de dief te kijken. Naast het geven van de shariastraf van de handamputatie, kan de rechter ook ijtihad uitvoeren door een straf te geven die tussen de minimum- en maximumstraf zit, zoals het geven van een gevangenisstraf. Shahrur stelt dat de essentie van het krijgen van een wettelijke straf al afschrikwekkend is voor de dader. Daarom kan een staat of overheid, die niet de maximale straffen uitvoert (zoals het amputeren van handen, steniging, de doodstraf en diverse andere wetten in de Koran en hadiths), er niet beschuldigd van worden een ongelovig land te zijn, zoals beweerd wordt door sommige fundamentalisten.
In het geval van de kleding van de vrouw (libas al-mar’ah) is Shahrur van mening dat de minimale ondergrens van de kleding het bedekken van de borsten en de schaamdelen (satr al-juyub) (Koran 24:31) is, zodat zij niet compleet naakt is. Het maximum is de bedekking van het gehele lichaam met uitzondering van de palmen van je hand en je gezicht. In deze benadering voldoet de vrouw die geen hoofddoek draagt in feite aan Gods wet. Daarentegen, vrouwen die over hun hele lichaam bedekt zijn, inclusief het gezicht, worden beschouwd verder te zijn gegaan dan Hudud-u-Ilah (Gods grenzen), omdat het dan voorbij de maximale limiet is zoals bepaald door de Koran. Dit betekent dat vrouwen die bedekking hebben op hun gezicht en hun hele lichaam (bijv. burka of niqab), “niet-islamitisch” bezig zijn.
Ten derde: door zijn theorie van limieten wordt de methode van ijtihad (die in de islamitische traditie haar eigen regels heeft gekregen) door Shahrur hervormd en opnieuw gevormd, voornamelijk met betrekking tot de verzen over straffen die traditioneel worden gezien als verzen met maar één mogelijke interpretatie. Voor Shahrur kunnen deze verzen dynamisch worden opgevat en alternatieve interpretaties hebben, omdat de Koran voor altijd geldig is en werd geopenbaard om antwoorden te geven op menselijke problemen in alle tijden en plaatsen. Alle verzen uit de Koran kunnen op meerdere manieren worden gelezen, omdat de betekenis van een vers zich kan ontwikkelen en soms kan veranderen ten opzichte van de oude betekenis, zoals toen het voor de eerste keer werd geopenbaard. Vandaar dat een interpretatie afhankelijk is van voortgaande ontwikkelingen over de eeuwen heen. Met andere woorden: met behulp van de theorie van limieten streeft Shahrur naar een productieve (voortzettende) lezing (qira’ah muntijah) van eenduidige verzen (muhkamat), en niet naar een zich constant herhalende en historische interpretatie (qira’ah mutakarrirah).
Ten vierde: met de theorie van limieten wil Shahrur bewijzen dat de islamitische leer een boodschap is die geschikt is voor alle tijden en plaatsen. Shahrur gaat ervan uit dat twee aspecten van beweging de positieve kant van de islamitische boodschap belichamen: een constante beweging (istiqamah, letterlijk: stevig of recht blijven) en dynamisch en flexibel verkeer (hanifiyah, letterlijk: het bewegen in bochten). Deze islamitische flexibiliteit bevindt zich in het kader van de theorie van limieten, die hij ziet als de grenzen of limieten die God heeft gekoppeld aan de vrijheid van de mens. De constante limieten vormen de duidelijke grenzen voor de mensheid qua straffen en handelen. Doordat binnen de ruimte van deze grenzen vrij gehandeld kan worden, blijft de maatschappij flexibel en bij de tijd. Hiermee geeft Shahrur een nieuw inzicht in de mogelijkheden van de islamitische juridische wetgeving (sharia).
Abdul Mustaqim MA is docent aan de UIN Soenan Kalijaga Yogyakarta. Deze tekst is vertaald en bewerkt door de redactie van Nieuwemoskee.
Geplaatst in: Verdieping
Reacties (19)
Geef een reactie | Trackback URL
Geef een reactie
Spelregels:Voordat reacties worden geplaatst, worden ze getoetst aan de volgende criteria:
- Wees kritisch: Reageer inhoudelijk en niet op de persoon en onderbouw je reactie zoveel mogelijk met argumenten. Verwijs waar mogelijk naar concrete feiten en/of voorbeelden.
- Wees verfrissend: Geef vooral originele, frisse reacties die een nieuwe of andere kijk op het onderwerp geven. Wees kort (maximaal 400 woorden), krachtig en blijf bij het onderwerp (ontopic).
- Wees genuanceerd: Generaliseer niet waar dat niet past. Vermijd zwart-wit voorstellingen en wij-zij denken. Discriminerende, beledigende en (be)dreigende uitingen zijn niet toegestaan.
Loading...
Een interessant artikel. Ik had nog nooit over Shahrur en zijn Theorie van Limieten gelezen. Blijft de vraag hoe een en ander vorm dient te krijgen. Bijvoorbeeld de kwestie: ‘de kleding van de vrouw’. De minimale ondergrens. Mag een moslima bij een bezoek aan een mannelijke arts als dat nodig is, haar borsten laten zien? Zijn er nog uitzonderingen mogelijk op de limieten dat is mijn vraag.
En eventueel bij een borst van de kleding het bedekken van de borsten en de schaamdelen (satr al-juyub) (Koran 24:31) is, zodat zij niet compleet naakt is. Het maximum is de bedekking van het gehele lichaam met uitzondering van de palmen van je hand en je gezicht. In deze benadering voldoet de vrouw die geen hoofddoek draagt in feite aan Gods wet. Daarentegen, vrouwen die over hun hele lichaam bedekt zijn, inclusief het gezicht, worden beschouwd verder te zijn
Goedendag heer de Rooij,
Shahrur’s ideeën zijn inderdaad zeer uitdagend en creëert veel ruimte voor nieuwe ideeën binnen de Koran interpretatie. Om uw vragen te beantwoorden zal ik zijn antwoord hierop direct quoten. In vers 24:31 wordt er een lijst genoemd van mensen die een vrouw gewoon mogen zien zonder de minimale kleding, in de 8e zin staat dan:
“…of mannelijke bedienden/verzorgers die vrij zijn van fysieke behoeftes..”
Shahrur zegt hierop:
“Wij interpreteren deze vers als zij die geen seksuele behoeftes hebben. Dit houdt niet meteen in, zoals sommige claimen, degene die mentaal of fysiek gehandicapt zijn. De seksuele behoefte van een gehandicapte kan nog steeds bestaan. Het is waarschijnlijker dat dit verwijst naar bv. een gynaecoloog die zijn vrouwelijke patienten zonder verlangen onderzoekt en wiens benadering lijkt op dat die van een moeder tot een zoon of een vader tot een dochter….[moslim]vrouwen moeten weten dat zij zonder angst een dokter kunnen bezoeken, en dat zij gerust moeten zijn wanneer hun lichaam bekeken wordt door mannelijk of vrouwelijk medisch personeel. Gynaecologen en andere soort mensen die een medisch functie hebben (zoals verpleegsters, röntgen specialisten etc.), zijn de modern variant van de “mannelijke bedienden/verzorgers die vrij zijn van fysieke behoeftes” uit vers 24:31.”
[p.316-317, The Qur'an, Morality and Critical Reason, Shahrur en Christmann]
Beste Arnold Yasin Mol, bedankt voor je antwoord. Het is duidelijk.
Shahrur’s Theorie van Limieten is gebaseerd op de grenswaarden en limieten in de natuur. Dit is een uitgangspunt die bij mijn denken past en ik ben van mening dat als kritische moslims, waartoe ook ik behoor, de observervaties in de natuur essentieel zijn in de beantwoording van islamistische vraagstukken. Bij mij komt dan de volgende, zeer gevoelige, kwestie op: homosexualiteit in de natuur, onder dieren, komt voor. Ook onder mensen. In de Koran wordt homosexualiteit onder mannen, veroordeeld. Ik snap deze veroordeling, vanuit een humanistisch standpunt echter niet en zou graag verheldering willen hebben.
Nieuwe inzichten openen de deur voor nog grotere waarheden omtrent alles wat met het leven heeft te maken. In dat opzicht is
het moedig van Shahrur om kritisch naar de koran, wat zo gevoelig ligt in de islamitische samenleving te gaan kijken en
er zelfs een boek over te schrijven.
Zijn boek ” Theorie van Limieten” geeft
andere gelovigen de kans om hun eigen overtuigingen eventueel te herzien en dat is een stap voorwaarts. Deze stap heeft de Westerse samenleving al gezet met de Bijbel en zo zijn er meerdere zijtakken ontstaan in het geloof onder de mensen.
Het grootste inzicht was, dat God ons
niet beperkt, maar dat de mens zichzelf beperkt en dat zelfs het geloof zichzelf beperkingen heeft opgelegd. Het is ons beeld wat wij over God hebben en dat wij menen, dat God iets van ons nodig heeft.
De natuur, onze natuur is een staat van Zijn en middels deze staat van Zijn mogen wij ervaren. Daar hangt geen etiketje ” Limieten” aan. Door dat te willen doen beperken wij God in zijn staat van Zijn,
die grenzeloos en oneindig groot is. Hij
omarmt elk mens op aarde. De mens oordeelt en veroordeelt en creeërt grenzen aan zijn
eigen Zijn en daarmee ook aan die van een ander. Hiermee proberen wij ons bestaan als mens zijnde te controleren, maar de echte natuur valt niet te controleren.
Dat zie je ook onder b.v. homosexualiteit,
dit is slechts een andere vorm van Zijn.
Door het in een hokje te willen plaatsen,
beperken wij wederom deze vorm van Zijn.
De natuur heeft de vrijheid om te Zijn wie
de natuur is of je er nu mee eens bent of niet. De natuur gaat altijd zijn eigen gang en volgt zijn eigen weg. De vraag zou
moeten zijn; volgen wij mensen ook onze eigen natuur ? En respecteren wij de natuur
van anderen ?
Los van welk boek dan ook; ” Wie ben jij ten diepste ?”
@Esra,
Dit boek is hierop zeker een aanrader:
http://www.bol.com/nl/p/engelse-boeken/homosexuality-in-islam/1001004007127705/index.html
Shahrur behandelt dit onderwerp als een jurist en bespreekt de betrokken Koran verzen zeer uitgebreid, en zegt dat zolang zij geen openbare seksuele handelingen uitvoeren, een regel die ook geldt voor heteroseksuelen, kunnen homoseksuelen ongestoord leven in elke maatschappij.
“The Book [Quran] is silent about homosexual
relationships in people’s private sphere. However, homosexual intercourse in public will be prosecuted, for which the verse demands four (reliable) witnesses ‘from amongst you’, that is from the general passer-by. [...]In any case, since homosexual feelings and desires are not sinful but the public act of intercourse is, lesbian women can enter into a romantic relationship as long as they avoid sexual acts in public. [...]Homosexual relationships in private are of no concern for Muslim legislators as long as they are based on consensual activities that avoid bestiality, debauchery, and orgylike excesses.”
[p.236-254, The Qur'an, Morality and Critical Reason, Shahrur en Christmann]
Dank je wel, Espara! Ik voel me verlichts door jouw inspirende woorden!
Is het inderdaad zo dat het ‘domein van de persoonlijke interpretatie’ van Gods Grenzen zich ook uitstrekt tot alle gelovigen, of is dit voorbehouden aan de rechters. Anders gevraagd: Wie is de scheidsrechter tijdens het voetballen?
@J,
Voor Shahrur heeft iedereen het recht om de Koran te interpreteren. Dus iedereen kan een scheidsrechter zijn, maar er is natuurlijk een verschil in scheidsrechter zijn in moraliteit (kleding, relaties etc.) en scheidsrechter bij criminaliteit (moord, diefstal) waarbij duidelijk een proces vereist is (getuigen hebben etc.).
Aangezien strafzaken om iemands leven gaat (gevangenisjaren, geldboete etc.), mag dat niet door amateurs worden afgehandeld.
@ Arnold Yasin Mol – Dank voor de toelichting.
Ik kende het werk van prof. Shahrur niet.
Mijn dank aan jou, Arnold, voor het delen van kennis!
De Quran voor mij;
Ik kan me laten inspireren door het luisteren naar Quran recitaties.( Het Arabisch is voor mij een taal die ik niet beheers).Normaliter ben ik gewend en zo ook opgevoed boeken op een andere manier te lezen. Ik ben het gewend dat een tekst zo duidelijk mogelijk ideeën uitdrukt en beoordeel werken meestal op precisie en consistentie van argumenten. Deze normen kun je m.i. niet zomaar toepassen op heilige boeken. Het lezen ervan vraagt m.i. eenzelfde meditatieve intuïtieve aandacht als b.v. het lezen van een gedicht of het luisteren naar mooie muziek. Bepaalde verhalen in de Quran of b.v Genesis (OT) laten mij wel beseffen dat het leven een extra dimensie heeft. Ook al hebben ze dat inzicht niet altijd in een logische duidelijke vorm kunnen uitdrukken maar zij laten mij wel voelen/beseffen dat het een hele strijd is om in de onvolmaakte omstandigheden waarin wij leven de heilige werkelijkheid te onderscheiden. Vaak worstel ik met een tekst om tenslotte tot de ontdekking te komen dat ik het niet snap/begrijp.
Dus de minimale ondergrens is de bikini. Dat is heel goed nieuws. Ik hoop dat we in augustus nog veel mohammedaanse meiden in verfrissende bikini mogen bewonderen aan de Sloterplas! Kennelijk houdt Allah toch meer van blije vrouwen dan van in weinig verfrissende tenten gehulde onderworpenen. Meneer Shahrur, bedankt, namens heel Amsterdam.
Wauw, hier gaat een wereld voor mij open welke mij zéér aanspreekt.
Het verruimd mijn dawah gebied per direct.
Voor persoonlijke kennis rest mij de vraag; Bestaat er een geheel Nederlandse versie van dit boek? En zo ja ,waar te verkrijgen?
Wa Salaam,
Bilal
@ Bilal,
Jij kan mij mailen op info@nieuwemoskee.nl voor het Engelse boek, en ik kan eventueel het naar het NL uitleggen wanneer nodig.
@Bernadette;
Ten eerste;
Er wordt hier niet bedoeld dat een vrouw in een bikini aan het strand kan gaan lichaam. Het bedekken van de boezem en de schaamdelen houdt veel meer in dan er gewoon een lapje stof op plakken. Het laat weinig verbeelding over natuurlijk als je in een bikini loopt, en toont in mijn eigen dat een vrouw geen zelf respect heeft door zichzelf zo te tonen op die manier. Ik zelf kies voor een t-shirt en boxer als ik naar het strand ga.
Ten tweede:
U zegt ‘Mohammedaanse vrouwen’. Deze term bestaat niet. Dit impliceert namelijk dat het vrouwen zijn die Mohammed aanbidden, zoals de Christenen Jezus Christus aanbidden. De term Islamitische vrouwen is wel correct, of moslima’s.
Ten derde:
Vrouwen die in ‘weinig verfrissende tenten’ lopen zijn per definitie niet ongelukkig. Ik heb heel veel vriendinnen die er zelf voor kiezen en zich zonder die tenten heel erg ongemakkelijk en juist ongelukkig voelen. Zij voelen zich gelukkig door die kleren te dragen. Iets waar je zelf niet achter staat en zelf niet gelukkig van wordt, dat houd je niet lang vol.
Beste Lindsay,
Het staat je uiteraard vrij om bóven de hierboven beschreven onderste limiet te blijven, maar dat is dan jouw interpretatie. En geen sharia als ik de heer Shahrur goed lees.
Net zo noemt het artikel het tegenovergestelde, vrouwen die nog verder gaan dan de bovengrens en zich van top tot teen bedekken.
Jammer vind ik wel dat je een oordeel velt over het zelfrespect van vrouwen die de ondergrens opvatten zoals het hierboven staat. Je bent toch geen geestelijke die fatwa’s mag uitspreken?
Laten wij mensen niet over elkaar oordelen.
Het woord mohammedaan(s) bestaat wel degelijk en wordt bijv. in puzzelwoordenboeken nog vaak gebruikt. Jij vindt dit ongewenst, maar daarmee houdt het woord niet op te bestaan. Taal verandert door de taalgebruikers zelf en leent zich niet voor een sharia.
Nieuwemoskee.nl behoudt zich het recht voor om (gedeeltes) van reacties wel of niet te plaatsen. Het laatste gedeelte van deze reactie is verwijderd, omdat dat in strijd was met de spelregels op de site.
Beste mensen,
Ik volg het werk van Dr. Shahrour sinds 2002. Hij heeft mijn leven drastisch veranderd en mijn kijk aan mijn geloof aanzienlijk veruimd ten aanzien van veel vraagstukken die mij dwaars zitten. Ik heb alle boeken van hem gelezen, en op dit moment ben ik bezig met zijn laatste manoevre: Alqassas alqor-aani deel I (Adam en het begin van de mensheid) waar de theorie van Darween een nieuwe leven kreeg.
In overleg met Dr. Shahrour, heb ik laatst een forum geopend (openparaplu forum) die gedetacheerd is aan de oorspronkelijk site van Dr. Shahrour: http://www.shahrour.org.
In zijn site kun je alle boeken van hem online lezen (in het Arabisch).
De link van de forum is te vinden op zijn site, of via de volgende adres: http://www.shahrour-montada.org.
Ik ben blij dat er nu beweging is gekomen in de uitleg van de Koran.
Dat zal voor heel veel mensen die nu leven een grote opluchting zijn. Nu moeten deze gedachten nog beginnen door te dringen in de hele ummah. Dat zou voor de hele wereld een opluchting zijn.
Ton.