Gevallen afvalligheid
admin | aug 19, 2010 | Reacties 11
Als er één woord is dat ik per direct zou willen verbannen, dan is dat ‘afvalligheid’. Dat realiseerde ik mij na een vraaggesprek voor de radio enkele weken geleden, waarbij veel vragen een hoog ‘cliché-gehalte’ hadden. Het onderwerp afvalligheid kwam ook weer voorbij.
Door: Ceylan Pektas-Weber
Het gebruik van de term afvalligheid staat intussen symbool voor de oppervlakkigheid van hedendaagse discussies over religie, vrijheid en moderniteit. Na een voorproefje tijdens de ‘Rushdie-affaire’, werd dit voor het eerst duidelijk na de doodsbedreiging van Ayaan Hirsi Ali in 2002 toen enkele heethoofdige moslims de confrontatie met haar spiegel niet doorstonden. In dagblad Trouw publiceerde Abdulwahid van Bommel daarna een artikel waarin hij uitlegde dat in de Koran geen straf genoemd wordt op afvalligheid. Daags daarna schreef Ton Crijnen, destijds journalist voor ondermeer Trouw, dat dit weliswaar klopte maar desondanks niet serieus genomen kon worden, omdat nagenoeg geen moslim zich in deze kwestie op de Koran baseert. Zeker in het buitenland niet. Zo diskwalificeerde Crijnen de visie van Van Bommel op afvalligheid en hield hij behendig het beeld overeind van de barbaarse opvattingen over afvalligheid onder moslims. De aanvankelijk brede omarming van Ehsan Jami en zijn ‘Comité voor Ex-moslims’ in 2007 maakte ook duidelijk dat men liever kiest voor een ongenuanceerd Ich klage an, dan voor het luisteren naar de vele moslims in Nederland die allemaal iemand kennen van wie bekend is dat hij of zij zich geen moslim meer noemt, zonder dat dit tot noemenswaardige problemen leidt.
Desalniettemin is het zorgwekkend dat een groep moslims bepaalde religieuze teksten, in het bijzonder één overlevering, misbruikt om ‘afvallige moslims’ al dan niet actief de dood toe te wensen. Naast de vele koranteksten die deze interpretatie tegenspreken, is hier bovendien sprake van een uiterst vreemde tegenstelling. Eerst omarmt deze groep de individuele vrijheid als het gaat om de ruimte die zij biedt aan mensen om de islam als leidraad voor het leven te kiezen en daarvoor eventueel een andere religie los te laten. Direct na de bekrachtiging van die keuze, door het uitspreken van de islamitische geloofsgetuigenis, verfoeit zij echter dezelfde vrijheid en trekt deze zelfs in.
Een vergelijkbare discrepantie ontdekte historica en islamonderzoekster Margot Badran, toen zij onderzoek deed naar westerse vrouwen die moslim worden. Zij concludeerde dat de zelfbeschikking waar deze vrouwen gebruik van maken om moslim te worden door alle moslims als positief en krachtig wordt bestempeld. Dezelfde zelfbeschikking moeten zij echter per omgaande inleveren zodra er een moslimpartner in beeld komt en deze ten minste gedeeltelijk overdragen aan haar echtgenoot. Overigens even ongegrond als de roep om de doodstraf bij afvalligheid.
Zoals gezegd, het is absoluut onaanvaardbaar wanneer moslims oproepen tot het doden van ‘afvalligen’. Dat bepaalde groepen gelovigen het spiegelbeeld, dat ‘oud-geloofsgenoten’ hen voorhouden, liever kapot gooien dan dit te gebruiken voor verdere zelfontplooiing, speelt echter niet alleen onder moslims. Veel christenen die voor een ander geloof kozen, krijgen vroeger of later wel eens het gevoel als verrader gezien te worden; bijvoorbeeld door een niet al te vriendelijke opmerking of door in eigen kring buitengesloten te worden. En wist u dat een gedoopte christen feitelijk niet eens ‘afvallig’ kan worden? Nadat ik mij vanuit oprechtheid uit de kerk had laten uitschrijven, leerde ik van een christelijke theoloog dat de doop nooit ongedaan gemaakt kan worden. Eens gedoopt, altijd gedoopt. Eens christen, altijd christen? Hij legde uit dat de achterliggende gedachte is dat mensen weliswaar zelf hun rug naar de kerk kunnen keren, maar dat dezelfde Kerk Zich altijd verantwoordelijk blijft voelen voor de eens aan Haar toevertrouwde (verdwaalde) zieltjes…
Na aanvankelijke opstandigheid tegen dit goedbedoelde paternalisme, vind ik deze ‘gedwongen bi-religiositeit’ nu wel charmant. Mijn keuze voor islam heeft me op paradoxale wijze dichterbij het christendom gebracht dan voorheen. Het antwoord van een rabbijn op een vraag van een joods gemeentelid dat ook ontdekt had niet ‘ontdoopt’ te kunnen worden, brengt dit vraagstuk bovendien naar het juiste niveau terug. De rabbijn zei eenvoudig: “Dat water zal intussen wel opgedroogd zijn”.
Uiteindelijk is ieder mens bijna dagelijks afvallig ten opzichte van iets dat we gisteren nog voor waarheid hielden. En wie zegt dat we het vandaag het beste weten? Ik ben tegen elke vorm van het aantasten van boeken. Het woord afvalligheid hoeft dus niet uit de Van Dale geschrapt te worden, maar laten we de oppervlakkigheid van de discussies erover ten minste achter ons laten.
Geplaatst in: Opinie
Reacties (11)
Geef een reactie | Trackback URL
Geef een reactie
Spelregels:Voordat reacties worden geplaatst, worden ze getoetst aan de volgende criteria:
- Wees kritisch: Reageer inhoudelijk en niet op de persoon en onderbouw je reactie zoveel mogelijk met argumenten. Verwijs waar mogelijk naar concrete feiten en/of voorbeelden.
- Wees verfrissend: Geef vooral originele, frisse reacties die een nieuwe of andere kijk op het onderwerp geven. Wees kort (maximaal 400 woorden), krachtig en blijf bij het onderwerp (ontopic).
- Wees genuanceerd: Generaliseer niet waar dat niet past. Vermijd zwart-wit voorstellingen en wij-zij denken. Discriminerende, beledigende en (be)dreigende uitingen zijn niet toegestaan.
Laden...
Dag Ceylan,
Prettig om hierover te lezen. Dit is precies waarom ik vooralsnog geen shahada uitspreek in het bijzijn van getuigen. Ik kies er zelf voor om voor God te buigen en wil dat gevoel van zelfbeschikking houden. Is e.e.a. niet gebaseerd op de soerat waarin staat dat ongelovigen moeten lijden en sterven? Graag meer over dit onderwerp, ik ben gefascineerd.
Bibi Maryam
Is de consensus onder de (belangrijke) islamgeleerden dat iemand geheel vrij staat om de islam te verlaten en afvallig te worden en dat er geen enkele aardse sanctie aan verbonden is?
En zoja, hoe kan het dan dat landen waarin toch verreweg de beste islamitische opleidingen en geleerden zitten (die wonen niet in Almere namelijk) daar nog niet van doordrongen is?
Ik wil totaal niet zeggen dat alleen afvallen van de islam problematisch is, want dat geldt evenzo voor afvallen van andere geloven of het bekeren naar een geloof, maar het lijkt me nogal onterecht om het van de tafel te schuiven alsof de problemen die daarbij ontstaan puur oppervlakkig zijn.
Mee eens, in het woord ‘afvalligheid’ is ook een (negatief) waardeoordeel besloten. Het gaat erom dat mensen zelf, bewust en goed geinformeerd keuzes maken. Veranderen mag, wat blijft wel hetzelfde in een mensenleven?
Het is mooi om te lezen dat afvalligheid binnen de Nederlandse moslimgemeenschap nauwelijks een probleem is, behalve bij een kleine minderheid zoals er ook onder christenen en joden een kleine groep is die daar problemen mee heeft. Het is goed om te laten zien dat er weinig problemen zijn binnen de Nederlandse moslimgemeenschap, daarmee kun je het imago van de Nederlandse islam verbeteren.
Maar het is dagelijks waar te nemen dat binnen de internationale moslimgemeenschap een strijd gaande is tussen moderne, seculiere moslims en traditionele moslims, bijv. Iran, Afghanistan of Somalië. Het is de vraag wie deze strijd gaat winnen. Wellicht is het negatieve beeld dat in Nederland bestaat over de islam vooral bepaald door de beelden van stenigingen en onthoofdingen en andere gruwelijke praktijken die gangbaar zijn in de traditionele moslimlanden.
Ik stel dus voor meer aandacht te geven aan de positieve ontwikkelingen binnen de islam in Nederland en meer afstand te nemen van gruwelijke praktijken elders in de moslimwereld. Dan zal de negatieve beeldvorming veranderd kunnen worden.
Beste Bibi,
God is voldoende als getuige, dus als het voor jou prettig voelt om de geloofsgetuigenis niet publiekelijk te doen, moet je dat vooral zo houden.
En welke soera bedoel je precies als je het hebt over “de soerat waarin staat dat ongelovigen moeten lijden en sterven”?
Alexandre zegt: “Is de consensus onder de (belangrijke) islamgeleerden dat iemand geheel vrij staat om de islam te verlaten en afvallig te worden en dat er geen enkele aardse sanctie aan verbonden is?”
Een belangrijke vraag en het antwoord is ‘nee’. Er is wel een proces gaande – waarbij steeds meer islamgeleerden, in het Westen en in andere delen van de wereld op dit punt eenzelfde lijn trekken. Zo zegt bijvoorbeeld prof. Mohammed H. Kamali, hoogleraar Shari’a uit Maleisie, o.a.: “Er is nu erkenning voor het feit dat de doodstraf voor afvalligheid zoals deze in een bepaalde overlevering wordt genoemd, op zeer specifieke omstandigheden terugslaat, namelijk op een situatie waarin er sprake was van vijandige en ondermijnende aanvallen op de islam, de moslimgemeenschap en haar leiderschap in vroegere tijden”(mijn vertaling). Of er ooit algemene concensus zal komen, is koffiedik kijken, maar de groep moslims (geleerden en leken) die dit vraagstuk op deze manier benadert, groeit snel.
Alexandre zegt ook: “maar het lijkt me nogal onterecht om het van de tafel te schuiven alsof de problemen die daarbij ontstaan puur oppervlakkig zijn”.
Het lijkt me dat alinea 2 en de 1e zin van alinea 4 voldoende duidelijk maken dat ik de roep om doding bij afvalligheid niet ‘als iets oppervlakkigs van tafel schuif’. Ik plaats het voor zover het Nederlandse context betreft, wel binnen m.i. meer accurate proporties.
Henk ten Doeschate zegt: “Ik stel dus voor meer aandacht te geven aan de positieve ontwikkelingen binnen de islam in Nederland en meer afstand te nemen van gruwelijke praktijken elders in de moslimwereld. Dan zal de negatieve beeldvorming veranderd kunnen worden”.
Voor zover het de focus op ontwikkelingen (positief en indien nodig ook negatief) binnen moslimgemeenschappen in Nederland betreft: spot on de doelstelling van Nieuwemoskee! Wees dus vaak welkom hier
!
Sorry Ceylan dat ik mijzelf onduidelijk verwoordde, ik verwees met ‘problematiek onder tafel schuiven’ niet naar onthoofding want dat is natuurlijk geen issue in Nederland. Maar dat afvalligheid een doodnormaal onderwerp is in de moslimgemeenschap is niet zo en dat levert ook problematiek op (maar van een andere aard).
Ik wil het niet te anekdotisch maken maar ik denk dat vooral onder de oudere generatie afvalligheid behoorlijk onbespreekbaar is en ook twijfels over het geloof geen plek krijgen: ik ken aardig wat moslims die hun twijfels moeilijk durven te uiten en ook afvalligen die dat eigenlijk gewoon verborgen houden uit respect voor hun ouders. Dit verborgen atheisme is OOK een probleem zowel voor henzelf (ontplooiing) als voor de gemeenschap die daardoor meer fragmenteert, lijkt me. Nou beken ik dat ik niet weet of dit meer voorkomt (het blijft anekdotisch) maar wellicht dat het iemand anders bekend klinkt?
@Ceylan Pektas-Weber
Ik verafschuw de wijze waarop moslims momenteel in de hoek gezet worden, vandaar dat ik sympathiseer met jullie pogingen de islam een beter aanzien te geven. Ook Marokkanen worden onterecht veroordeeld vanwege het wangedrag van een kleine groep jonge onruststokers. Het beste is dan te laten zien dat het met de grote meerderheid goed gaat, die een waardevolle bijdrage aan de samenleving levert.
Maar toch wil ik benadrukken dat onze samenleving onder druk gezet wordt door de internationale politieke islam. Kijk bijv. naar de fatwa tegen Rushdie en de cartoonrellen, waarna de vrijheid van meningsuiting in de westerse wereld onder druk gezet werd. Nederlandse moslims hebben nauwelijks invloed op deze ontwikkelingen, maar er zal pas sprake kunnen zijn van een werkelijk goede verstandhouding met de islam als de rol van de politieke islam is uitgespeeld. Ik ben optimist en verwacht dat de seculiere (seculier in de zin van scheiding tussen kerk en staat, niet in de zin van antireligieus) krachten binnen de islam zullen winnen, maar dat zal vermoedelijk nog lang duren.
@ Alexandre:
Volgens mij heb ik ook niet gezegd dat afvalligheid of twijfel over het geloof ‘doodnormale onderwerpen zijn in de moslimgemeenschap in Nederland’. De wetenschap dat dit niet zo is, vormt de diepste basis voor deze column.
Maar hoe graag u en ik ook willen dat dit wel zo zou zijn, lijkt dat vooralsnog een utopisch beeld. En niet alleen voor moslims. Het gaat hier immers wel om een ultieme confrontatie met zingeving, één van de meest existentiële aspecten van het leven. Niet iedereen blijkt opgewassen tegen deze confrontatie, die feitelijk een confrontatie met zichzelf is.
Ik zie dat niet snel veranderen. Bovendien is een voorwaarde voor verandering uit te gaan van een situatie die de werkelijkheid zo dicht mogelijk nadert. Als ik als moslim hoor dat afvalligheid een uniek en mega ‘moslimprobleem’ is en voortdurend geconfronteerd wordt met de meest extreme voorvallen, hoe ernstig ook, leg ik dat gemakkelijker naast mij neer (omdat ik weet dat dit niet waar is of ten minste niet de hele werkelijkheid is) dan wanneer ik te maken heb met een meer realistische analyse, die ik herken. Bij die meer realistische analyse hoort ook het laatste deel van mijn column. Veegt u dàt niet iets te gemakkelijk van tafel?
Een vriendelijke groet.
Al deze reacties lezend, wil ik graag het volgende toevoegen: er wordt gezocht naar relativering van de eventuele eis tot doding van de afvallige, o.a door de eventuele teksten die daar op slaan in tijdsbeeld te plaatsen. Maar, naar mijn oordeel impliceert dat in principe dat je doding toelaatbaar acht als dat uit de teksten zou blijken. Maar, je mag je niet beroepen op teksten maar alleen op eigen gewetensontwikkeling: ik moet principeel kunnen zeggen: deze tekst in de koran/bijbel deugt niet.
Als je dat niet toestaat is geloven eigenlijk een overnemen van “waarheden” onder druk van angst/dreiging/terreur, en dat is geen geloven.
Dus: doden van een afvallige mag nooit omdat er niet gedood mag worden, omdat je nooit je eigen geluk mag realiseren op kosten van een ander. (m.i overigens de essentie van de 10 geboden).