De emofactor in de islamdiscussie

Om de kritiek voor te zijn noemt GeenStijl zichzelf nodeloos kwetsend. De meeste moslims zijn nooit de kritiek voor en bijna altijd nodeloos gekwetst. De afgelopen decennia hebben veel moslims zichzelf een dankbare prooi getoond voor grove en meer verfijnde kritiek, spot, hoon, sarcasme, cynisme en alle andere stijlmiddelen. In kort bestek enkele aspecten van de emofactor, in wat door optimisten wel ‘het islamdebat’ wordt genoemd.

Door: Abdulwahid van Bommel

De eerste keer dat ik er zelf van langs kreeg omdat ik geen rekening hield met moslimgevoelens, was nadat ik tijdens de ‘Rushdie-affaire’ had gezegd dat je God helemaal niet kunt lasteren. Niets en niemand is in enig opzicht gelijk aan Hem (Koran, Soera 112), dus God is veel te abstract en onaanraakbaar om te lasteren. Daaruit volgt dat wanneer ik GVD zeg, Hij het zelfs als een gebed zou kunnen opvatten. “Toch genoemd” zou Hij kunnen denken. Maar het ging kennelijk om de God die mensen in hun ziel dragen, die kon wel degelijk worden gelasterd. Eigenlijk ging het dus om de beledigde, gekwetste moslim. De laatste keer dat ik mij nog met deze moslims heb bezig gehouden, was in een treinkrantje waarin ik zei dat het enige antwoord dat moslimwoordvoerders op uitspraken als die van Ayaan Hirsi Ali hebben, op het huilen van een baby om zijn schone pamper lijkt.   

Tijdens een wat bleekjes verlopen studiedag ‘Ratio en emotie in het islamdebat’ werd laatst de rol van de wetenschap besproken. In het ‘islamdebat’ overheerst vaak de emotie, van woede tot angst en van schaamte tot frustratie. Men vroeg zich af of de wetenschap redelijkheid in het islamdebat kan brengen door het aandragen van feitelijke kennis. Of zijn wetenschappelijke feiten te genuanceerd en worden wetenschappers verblind door hun wens hun eigen visie op de islam over te brengen?

Het is echter eerder de afwezigheid van islamwetenschappers in het debat die opvalt. Net als Lubbers en Van Agt, werd Van Koningsveld pas bij zijn afscheid en na zijn emeritaat slagvaardig. Overigens wel met twee meesterlijke bijdragen op hoofdpunten van islamkritiek. Bij zijn afscheid keerde hij zich tegen revisionistische opvattingen, zoals het komische duo Mulder en Milo in hun boek De omstreden bronnen van de islam verwoorden. In een artikel over Wilders’ vergelijking van de Koran met Mein Kampf bekritiseert Van Koningsveld zijn collega Hans Jansen, die door Wilders is benaderd om hem te steunen in zijn islamkritiek. Kijk, dat zijn nou onderwerpen waarop moslimstudenten hun masterscriptie moeten richten.

Om de studiedag op te leuken was mr. Spong ingehuurd en verrassend genoeg ging de dag niet zozeer over de ‘emofactor’ van moslims, maar over die van westerse christenen. Eerst Spong maar even: “Het moment dat je mensen vereenzelvigt met fascisme en de Koran met het boek Mein Kampf vergelijkt, ben je strafbaar”. Een jongen uit het publiek: “Er worden elke dag uitspraken à la Hitler gedaan”. “Dan weet ik niet in welke kringen u uzelf begeeft”. Ook hier ligt weer een schone vraag voor onze studiebollen: hoe terecht of onterecht is de vergelijking islam – fascisme? Gewoon de tanden er inzetten en met een vergelijkende studie komen in plaats van dat gehuilebalk. Islam: godsdienst of ideologie? Duik erin, kom met argumenten, niet met emoties!

Er was ook aandacht voor de relatie tussen het Westen en de islam. Deze is gekleurd door eeuwenlange strijd; de toen gevormde wederzijdse angst en onbegrip beïnvloeden nog dagelijks reacties. Toegeven dat emoties onderdeel uitmaken van onze debatten is al moeilijk te verteren. Het Westen draagt immers al eeuwen de rede op handen, maar de koppeling ervan met het religieuze verleden is echt onverteerbaar.

Wij herinneren ons het eigen verleden altijd anders – vaak rooskleuriger, soms dramatischer – dan het was. Lange- of kortetermijngeheugen maakt voor moslims overigens niet zoveel uit. Lange termijn is kruistochten. Middentermijn is kolonisatie. Korte termijn is (economische) krisis. Drie k’s. Drie slachtofferperioden. De tijd is aangebroken voor de vierde k: kritiek. Aanstormende generaties jonge moslims dienen hun eigen geschiedenis en eigen literatuur kritisch onder de loep te nemen. Moslims als ‘ras’, zoals in Bosnië, is niet aan de orde. We kruipen niet langer weg achter racisme en discriminatie, maar zetten onze tanden in de werkelijkheid. Dat vraagt van ons antwoorden op de bestaande kritiek. Omdat we die serieus nemen.

Abdulwahid van Bommel schrijft en vertaalt tot eind dit jaar Rumi’s Masnawî, doceert geestelijke verzorging en is lid van het blogteam van Nieuwemoskee