De Koran: wetenschappelijk wonder of inspiratiebron?
admin | aug 08, 2010 | Reacties 67
De zoekopdracht ‘Quran and science‘ in Google levert ongeveer 2,5 miljoen resultaten op. Het wetenschappelijk wonder van de Koran wordt volgens veel islamitische websites geleverd door informatie die circa 1400 jaar geleden in de Koran is opgetekend, doch slechts recent door wetenschappelijke ontdekkingen geverifieerd is. Zelf zag ik dit jaren geleden als de manier om twee wereldbeelden, het islamitische en het moderne wetenschappelijke, met elkaar te verzoenen. Later zag ik meer bezwaren tegen deze vorm van islamitische apologetiek (geloofsverdediging) die zich beroept op wetenschappelijke bewijzen voor de goddelijke oorsprong van de Koran.
Door: Kamel Essabane
Allereerst zijn er uit wetenschappelijk oogpunt minstens twee bezwaren te bedenken tegen deze visie. De eerste misvatting is dat met fysische (waarneembare) zaken bewijs geleverd kan worden voor metafysische zaken, zaken die boven het waarneembare uitstijgen. Oude Griekse filosofen bijvoorbeeld beweerden 600 jaar vóór Christus al dat de aarde rond was. Eratosthenes (276-195 v. Chr.) heeft achteraf gezien vrij nauwkeurig de omtrek van de aarde berekend, eeuwen voordat hiervoor wetenschappelijk bewijs geleverd was. Het is echter wetenschappelijk niet correct om daaruit te concluderen dat zij die informatie uit een bovennatuurlijke bron hebben verkregen, zoals uit een geopenbaarde tekst. Vanuit een wetenschappelijke houding is het logischer om te blijven zoeken naar een waarneembare verklaring voor het verkrijgen van deze kennis. En als de verklaring niet gevonden wordt, zouden de meeste wetenschappers simpelweg stellen dat er (voorlopig) geen antwoord is op de vraag hoe de Grieken destijds aan deze informatie kwamen. Wetenschappers houden zich over het algemeen niet bezig met het bewijzen van transcendente zaken, zaken die niet waarneembaar zijn en de wereld overstijgen.
De tweede misvatting die vaak terugkomt in islamitische (maar ook andere religieuze) apologetiek is dat hedendaagse wetenschappers de intentie zouden hebben om wetenschappelijke kennis als absolute zekerheden te aanvaarden. De wetenschap is echter continu in ontwikkeling. Oudere theorieën over de wereld kunnen incorrect gevonden worden en vervangen worden door nieuwere theorieën (het zogenoemde falsificatie-principe). Het is om die reden onverstandig om interpretaties van religieuze teksten aan de wetenschap vast te pinnen. Zo kreeg Copernicus (1437-1543) bijvoorbeeld een harde aanvaring met de katholieke kerk toen hij zijn heliocentrische model van het heelal presenteerde; een nieuw model dat betere verklaringen bood dan het oudere geocentrische model. In zijn heoliocentrische model stond de zon in het centrum van het heelal, in plaats van de aarde; en draaiden de aarde en andere planeten dus om de zon in plaats van dat de zon en planeten om de aarde draaiden. Het kerkelijke gezag bleef echter lang vasthouden aan het oude model, waarbij de aarde het centrum vormde. Zij verdedigden hun visie met behulp van een letterlijke interpretatie van de Bijbel en een verwijzing naar de opvattingen van de meeste wetenschappers in hun tijd, die het lange tijd met de kerk eens bleven. Pas 200 jaar na Copernicus’ dood(!) beaamden vrijwel alle wetenschappers dat hij toch gelijk had gehad.
Sommige representanten van deze zogenoemde islamitische apologetiek lijken zich tot op zekere hoogte bewust te zijn van mogelijke risico’s die ontstaan als men religieuze geloofszaken met behulp van de wetenschap wil bewijzen. Zo stelt de bekende Indiase spreker en auteur Dr. Zakir Naik in zijn artikel Proving the Existence of Allah to an Atheist dat de wetenschap geen maatstaf voor de islam kan zijn. Een maatstaf is immers superieur aan dat wat getoetst moet worden. En aangezien de Koran voor moslims het belangrijkste instrument is voor onderscheiding tussen waarheid en valsheid (Al-Furqan), kan daar volgens Naik nimmer een andere maatstaf boven staan. De reden dat hij toch gebruik maakt van de wetenschap, is naar eigen zeggen “omdat het de maatstaf van de atheïst is en hij zo aan hem/haar kan bewijzen dat de Koran het woord van God is”. Hij lijkt zich echter niet te realiseren wat de implicaties van zijn dubbele boodschap zijn. Als een atheïst op basis van de wetenschappelijke argumenten van Naik zou besluiten om moslim te worden, dan is deze persoon tegelijkertijd geen goede moslim als we de visie van Naik blijven volgen. De ‘nieuwe moslim’ gebruikt immers de wetenschap als maatstaf boven de Koran. En op basis van welke logica zou men de maatstaf waarmee men tot de waarheid is geleid daarna dan moeten verwerpen?
Vanuit islamitisch oogpunt is een van de belangrijkste misvattingen het idee dat men de Koran als een wetenschappelijk boek zou kunnen benaderen. Om dit te bewijzen wordt bijvoorbeeld de Canadese geleerde Keith Moore, een autoriteit op het gebied van de embryologie, vaak geciteerd op moslim websites. Hij zou bevestigen dat de Koran in de verzen 22:5, 23:13-14 en 36:6 miraculeus nauwkeurige ontwikkelingen van het menselijke embryo beschrijft. Miraculeus, omdat deze ontwikkelingsstadia van het embryo niet met het blote oog waarneembaar zijn en dus pas na de ontdekking van de microscoop in de 17e eeuw met het oog waarneembaar werden.
Koranvers 23:14 kan als volgt worden vertaald: “Vervolgens vormen Wij de levenskiem (nutfa) tot een klonter bloed (‘alaqa); daarna vormen Wij het geronnen bloed tot een (vormeloze) klomp (mudgha); dan vormen Wij beenderen uit deze (vormeloze) klomp (mudgha); daarna bekleden Wij deze beenderen met vlees; vervolgens ontwikkelen Wij het tot een nieuwe schepping. Gezegend zij God, de Beste Schepper.”
Het gaat hier voornamelijk om de termen nutfa, ‘alaqa en mudgha. De betekenissen van deze termen zouden nauwkeurig overeenkomen met de beschrijvingen van de ontwikkelingsstadia van embryo’s door de hedendaagse wetenschapper Moore. Moore vertaalt nutfa als “enkele bevruchte eicel”, ‘alaqa als “in de vorm van bloedzuiger” en mudgha als “een microscopisch klein embryo (niet kauwbaar) met een ruggengraat die lijkt op tandafdrukken in vlees”. Een vergelijking van deze hedendaagse interpretatie van nutfa, ‘alaqa en mudgha door Moore met middeleeuwse interpretaties van dezelfde termen, zoals die van Ibn Kathir (1301-1373) , toont de kwetsbaarheid van het idee dat de Koran waarheden bevat die door wetenschappelijke inzichten te bewijzen zijn.
Ibn Kathir legt deze termen namelijk heel anders uit. Hij legt nutfa uit als “water dat tussen de mannelijke endelen en vrouwelijke ribben vrijkomt”, alaqa als “verlengde bloedklonter” en mudgha als “vormloos stuk vlees”. Hier zien we dus belangrijke verschillen tussen de interpretaties van Ibn Kathir en Moore. Het meest duidelijk wordt dat bij het woord nutfa dat bij Moore een ‘enkele bevruchte eicel’ betekent en bij Ibn Kathir ‘water dat tussen de mannelijke endelen en vrouwelijke ribben vrijkomt’. Moore is dan ook voorzichtiger dan sommige moslim websites die uit zijn werk citeren. Hij formuleert zijn ideeën zelf als: “zou kunnen refereren naar” en “zou kunnen indiceren”.
Dit voorbeeld toont daarom mogelijk eerder aan hoe multi-interpretabel het bloemrijke Arabisch van de Koran is, dan dat het een wetenschappelijk bewijs levert voor de goddelijke oorsprong van de Koran.
Als men een hedendaagse interpretatie wil geven die aansluit op de hedendaagse wetenschap, is het verstandiger om net als Moore voorzichtiger te formuleren door te stellen dat deze verzen mogelijk naar een recent ontdekt fenomeen verwijzen.
Hoewel dergelijke verzen, die natuurlijke verschijnselen beschrijven, als bron van inspiratie om de natuur verder te onderzoeken genomen werden en kunnen worden, is de Koran niet bedoeld als een wetenschappelijk boek. De Koran is in haar eigen woorden “een leidraad voor de Godbewusten” (Koran 2:3).
Volgens islamitische mystici kennen Gods ‘tekenen’ (ayat), in woord en natuur, vele lagen of dimensies.
“Waarlijk, God acht het niet beneden zich, een mug of iets nog kleiners als gelijkenis te stellen… (…)” (Koran 2:26)
Lezen we bovenstaand vers slechts als een aansporing om het organisme ‘mug’ wetenschappelijk te analyseren en redenerend (al dan niet) tot een bewijs voor God te komen? Óf lezen we in het vers naast een aansporing om de mug wetenschappelijk te onderzoeken ook een aansporing om intuïtief en contemplatief in het allerkleinste een duidelijke reflectie van de Allergrootste te zien?
Kamel Essabane is redactielid van Nieuwemoskee
Geplaatst in: Verdieping
Reacties (67)
Geef een reactie | Trackback URL
Geef een reactie
Spelregels:Voordat reacties worden geplaatst, worden ze getoetst aan de volgende criteria:
- Wees kritisch: Reageer inhoudelijk en niet op de persoon en onderbouw je reactie zoveel mogelijk met argumenten. Verwijs waar mogelijk naar concrete feiten en/of voorbeelden.
- Wees verfrissend: Geef vooral originele, frisse reacties die een nieuwe of andere kijk op het onderwerp geven. Wees kort (maximaal 400 woorden), krachtig en blijf bij het onderwerp (ontopic).
- Wees genuanceerd: Generaliseer niet waar dat niet past. Vermijd zwart-wit voorstellingen en wij-zij denken. Discriminerende, beledigende en (be)dreigende uitingen zijn niet toegestaan.
Laden...
@ Kemal schreef verder:
Ik ga er niet over wat u wel en niet kan. Anderen kunnen dat wel. Hoewel veel schriftgeleerden de Koran en hadiths bij wetgeving vaak op gelijke voet zetten, zien de meeste moslims hadiths als een secundaire en zeker niet als een onfeilbare bron.
Ik vind jou om de zaak heendraaien. Het gaat helemaal niet om een goedwillende of kwaadwillende interpretatie van de Koran, ik snap niet wat je daar mee bedoelt. Of bedoel je dat ik te snel opgeef met erom heen draaien, en dat ik de goedwillende interpretatie moet kiezen tja er staat niet wat de wetenschap zegt dus kies ik maar eentje die enigszins klopt? Volgens mij zijn feiten toch feiten en een hadith is een hadith althans een sahih hadith (betrouwbare overlevering zeg maar) dan waar de geleerden het over eens zijn. Wat een ander kan of niet kan maakt mij niet uit, de Profeet hebben we niet meer dus je moet er toch vanuit kunnen gaan dat wat er staat er ook staat, of je gooit al die sahih hadith weg of niet maar je kan niet zomaar zelf gaan selecteren welke je al dan niet bevallen.
@ Willen schreef:
Als archeologie en historisch onderzoek aan kan tonen dat het OT verzonnen is, is dat dan niet de doodsteek voor het monotheisme?
Commentaar:
Nee, niet perse volgens bijvoorbeeld de filosoof Paul Ricoeur bedienen religies zich van een mytholgische taal en is het bij mythes weliswaar belangrijk in welke context ze zich afspelen maar geven ze geen historische verklaring. Mvg
@ Lou schreef:
Je worstelt met de antithese, waar ik de synthese zoek. Je argumentatie schiet daarmee steeds voorbij aan wat ik zeg.
Commentaar:
Ik dacht dat ik de synthese zocht..
Lou schreef:
maar door een (kennelijk?) verschil in opvatting over de betekenis van de termen ‘kennis’ en ‘empirisch’ praten wij nog langs elkaar heen.
Commentaar:
Denk dat dat het inderdaad is en dat we het in grote lijnen wel met elkaar eens zijn. Bedankt voor uw bijdrage. Mvg
Hm, dat is een heikel punt inderdaad: als het een feilbare bron is, hoe selecteer je dan die stukken eruit die blijkbaar wél correct zijn? Als je daarvoor geen algemene methodiek hebt wordt het natuurlijk al snel “cherry picking”: die overlevering over slavenvrouwen bevruchten die verdwijnt dan snel en die over lief zijn tegen dieren die houden we erin. Volgens mij is er wél een algemene methodiek en heeft die al lang de slechte stukken eruit gefilterd. Als dan blijkt dat er een rotte appel door het filter is gekomen is natuurlijk de vraag hoe serieus je dat filter nog moet nemen (vooral als het gaat om teksten die je gebruikt voor het rechtvaardigen van acties tegen mensen).
Dat cherry picking is overigens heel aimabel (pleit voor de mens niet?) maar het gaat wel ten koste van de geloofwaardigheid.
@ Petals schreef:
Volgens mij zijn feiten toch feiten en een hadith is een hadith althans een sahih hadith (betrouwbare overlevering zeg maar) dan waar de geleerden het over eens zijn. (..) of je gooit al die sahih hadith weg of niet maar je kan niet zomaar zelf gaan selecteren welke je al dan niet bevallen.
Commentaar:
Ik gaf al eerder aan dat het criterium niet is “bevallen of niet bevallen” maar dat er 2 manieren zijn om met een hadith om te gaan die in tegenstrijd is met andere kennis (bijvoorbeeld een geaccepteerde interpretatie van hoe de werkelijkheid in elkaar zit maar ook een geaccepteerde interpretatie van de Koran).
1. De hadith te herinterpreteten, bijvoorbeeld deze metaforisch lezen waardoor een mogelijk conflict met wetenschappelijke kennis verdwijnt.
2. Een andere manier die hier los van staat is de hadith te laten vallen omdat deze in strijd is met een geaccepteerde interpretatie van de werkelijkheid (bijv. tegenstrijdig met wetenschap of de Koran). Ook volgens traditionele criteria dient een hadith niet alleen op basis van de keten van overleveraars (isnad) maar ook inhoudelijk (matn) getoetst te worden. Dat oude hadith verzamelaars de hadith op basis van hun oude kennis en inzichten tot “sahih” (betrouwbaar) bestempelden is voor de niet-dogmatische moslim vanzelfsprekend geen garantie voor de toekomst. Evenzo is het een drogreden (“slippery slope”) om te denken dat als één hadith de inhoudelijke toets met de nieuwe kennis niet doorstaat, ze dat allemaal niet doen en allemaal overboord zouden moeten. Mvg
@ petals schreef:
Ja, die laatste vraag is ook een goede vraag. Heb jij ooit wel eens overwogen dat dat is omdat het gewoon niet klopt?
Commentaar:
Ja dat heb ik overwogen. Je kunt bijvoorbeeld overwegen dat vers 3:7 waarin staat dat de Koran meerduidige verzenbevat in tegenspraak vinden met verzen die zeggen dat de Koran duidelijk is. Maar het principe van welwillendheid stelt dat je bij het lezen van een boek er altijd van uit moet gaan dat een auteur consistent is geweest en je eerst alle alternatieve mogelijkheden onderzoeken voordat je een tegenstrijdigheid concludeert. Dat heb ik gedaan en de tegenstrijd loste voor mij op. “Moderne taalfilosofen stellen dat het ‘principe van welwillendheid’ essentieel is voor alle communicatie.”
Lees een interessant artikel hierover http://www.trouwcommunities.nl/religie-filosofie/opinie/recensies/1/2458.html
Mvg
@ Alexandre schreef: Als dan blijkt dat er een rotte appel door de filter is gekomen is natuurlijk de vraag hoe serieus je die filter nog moet nemen (vooral als het gaat om teksten die je gebruikt voor het rechtvaardigen van acties tegen mensen).
Commentaar:
Inderdaad, er zijn naast het weggooien van de filter als deze niet goed werkt heel wat andere oplossing, om er een paar te noemen: we houden het bij de oude filter en doen alsof de rotte appels die erdoorheen glippen niet bestaan, of we accepteren de rotte appels maar geven ze een andere interpretatie dan andere appels (bijv. voer voor dieren) of we verfijnen en scherpen de filter aan zodat de rotte appels er niet meer doorheen kunnen, óf we maken een compleet nieuwe filter of systeem omdat de oude filter niet meer voldoet aan onze inzichten, etc. Dat de enige oplossing het weggooien van de filter is, klopt dus niet. Mvg
Hm, dat is waar weggooien is niet de enige optie. Maar laat ik eigenlijk eens de belangrijkste vraag stellen die de rest van de discussie hopelijk openbreekt of onnodig zal maken:
Bestaat er een observatie waarmee je de aannames van jouw geloof zou verwerpen? (waaronder sommige aannames die je hierboven beschrijft).
Met andere woorden: zou er een waarneming bestaan waardoor je bereid zou zijn om te zeggen dat je oorspronkelijke aannames van één auteur en consequentie van de tekst bijv. niet meer houdbaar zijn. Of uberhaupt dat het een goddelijke onveranderde tekst bevat met geen enkele tegenstrijdigheid. En van welke aard zou die waarneming dan zijn (zou je er eentje kunnen noemen bijv.)?
“of we verfijnen en scherpen de filter aan zodat de rotte appels er niet meer doorheen kunnen”
Dat was toch het klein houden van een religie, die juist zo open en groot wordt van de vrije interpretaties?
Alexandre schreef:
zou er een waarneming bestaan waardoor je bereid zou zijn om te zeggen dat je oorspronkelijke aannames van één auteur en consequentie van de tekst bijv. niet meer houdbaar zijn.
Commentaar:
Volgens mij vraagt u hier met andere woorden of het falsificatieprincipe (van Popper) ook van toepassing is in de religie? Dat is bediscussieerbaar. Je kunt je ook afvragen in hoeverre het principe wetenschappelijk is en wordt toegepast in de wetenschap. Kuhn wees er op dat gewone wetenschappers niet bezig zijn met falsificeren van theorieen. Als een waarneming in strijd lijkt met de theorie zoeken wetenschappers meestal juist naar wegen om de theorie te redden ipv hem overboord te gooien. Falsificatie is zeer uitzonderlijk en gaat samen met een wetenschappelijke revolutie en paradigma verandering. Kuhn vergeleek paradigma verandering met een bekering of politieke revolutie: het veranderen van geloofsovertuiging/kijk op de wereld. Kuhn wees er ook op dat zo’n bekering of paradigmaverandering vergelijkbaar is met politieke revoluties en geen rationeel proces is. Het zoeken naar een observatie en rationele reden waarom het ene paradigma wordt vervangen door een andere in plaats van dat het oude paradigma geupdate wordt, is daarom vruchteloos. Ik deel Kuhn’s visie, wat verklaart waarom ik uw vraag niet rationeel kan beantwoorden.
Mvg
@dinges schreef: Dat was toch het klein houden van een religie, die juist zo open en groot wordt van de vrije interpretaties?
Commentaar:
Ik gaf slechts verschillende opties aan, naast de optie van het overboord gooien van alle teksten. Of deze opties wel of niet de religie groot en open houden is een andere vraag.
Mvg
Nou Kamel, mijn vraag was niet zo theoretisch van aard. Ik vroeg me gewoon af waarom we discussieerden als jij maar ook ik bijv. op het moment dat er iets komt wat ons niet helemaal aanstaat, gewoon de boel even ‘fixen’, maakt niet uit hoe.
Als er geen rationeel antwoord is op de vraag of er uberhaupt wel iets bestaat waardoor je van paradigma kan veranderen dan heeft het ook totaal geen zin om een rationele discussie te voeren over onderdelen van dat paradigma niet? We kunnen dan volstaan met zeggen: ik denk X en Y ongeacht of dat overeenkomt met de realiteit of niet.
Ik vermoed dat de mensen die letterlijke wetenschap in de koran lezen ongeveer net zo irrationeel zijn als het aankomt op veranderen van denkwijze: ongeacht dat jij en ik dus goede argumenten daarvoor kunnen aandragen (en getuige hiervan is het feit dat bijna alle islamboeken over wetenschap gewoon doodleuk tegen de wetenschap ingaan en niks herinterpreteren).
@Alexandre
Ik wilde er slechts op wijzen dat je vraag erg hypothetisch en simplistisch is en in zekere zin vergelijkbaar is aan een vraag aan een wetenschapper “welke waarneming zijn theorie zou onkrachten?”, terwijl we weten dat wetenschappers in werkelijkheid er juist alles aan zouden doen om de theorie alsnog te redden, in het geval zo’n waarneming zich voordoet. Ik zou natuurlijk als voorbeeld kunnen geven dat als er een genealogie van de mensheid van Adam tot Jezus in de Koran stond, zoals in de Bijbel, waaruit zou blijken dat de mensheid of aarde maar ca. 6000 jaar oud is, terwijl de wetenschap anders zegt, ik die tekst zou verwerpen. Echter dan vind ik van mezelf dat ik te hypothetisch en simplistisch, zelfs arrogant bezig ben. Het duurt bij mij dan niet lang voordat de vraag bij me opkomt of ik dat ECHT zou doen als ik overtuigd christen was? Zouden er niet meer aspecten zijn die mijn geloofsovertuiging in zo’n heilig boek kunnen voeden? Zou ik niet eerder naar manieren zoeken om die tekst over genealogie anders te lezen zoals veel joden en christenen doen? Ben ik dan werkelijk zo rationeel en zijn anderen zo achterlijk en irrationeel? Of spelen er meer zaken? Mvg
Wat betreft de verschillen in terminologie tussen Moore en Ibn Kathir: bij de laatste waren termen als ‘embryo’ en ‘enkele bevruchte eicel’ niet in gebruik, zijn beschrijving is dus anders, maar wat ermee bedoeld wordt verandert hierdoor niet. Hoe meer kennis de mens verkrijgt, hoe meer de waarheid van de Qur’an duidelijk wordt. Een ander voorbeeld is het vers 30, surah
al anbiyaa, “Do not the unbelievers see that the heavens and the earth were joined together before We clove them asunder? We made from water every living thing. Will they not then believe?”. Jaren later komt
dan Darwin met zijn theorie en dat wordt dan het nieuwe ‘geloof’. Het woord van Allah, dat meer dan 1400 jaar geleden geopenbaard werd (de Qur’an) bevat meer wetenschappelijke ‘bewijzen’ dan wij nu kunnen begrijpen. Hoe meer de mens ontdekt, hoe meer bewezen wordt dat de Qur’an van God komt. Je zou de Qur’an dus een wonder kunnen noemen, dat door de wetenschap bewezen wordt.
@ Beste Annet Schuyt
Je kan betogen dat Ibn Kathir het verkeerd heeft geinterpreteerd omdat hij en zijn tijdgenoten geen kennis hadden van hoe het werkelijk in elkaar zit bij embriologie.
Ik zie echter dat je een stap verder gaat en stellig zegt dat de betreffende verzen een wetenschappelijk wonder zijn. Daarmee bega je enkele denkfouten die ik in mijn tekst uitleg. Ik raad je daarom aan de tekst nog eens te lezen.
Mvg
Beste Kamaal,
Interessant stuk en onderwerp. Indertijd was de (Arabische) embryologie van de mens mijn afstudeeronderwerp (de discussie over nutfa, etc.) op basis van een dertiende eeuwse tekst van Zakariya al Qazwini. Mijn scriptie, een artikel, en de vertaling van de Arabische tekst in het Nederlands zijn later verschenen. Zie:
(1986) Ruiter, J.J. de. Human embryology in Zakariya al-Qazwini’s The Marvels of Creation, in: Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek, 3, 99-117.
(2002) Ruiter, J.J. de. De wording van de mens, in: A. Vrolijk (red.), De taal der engelen. 1250 jaar klassiek Arabisch proza. Amsterdam: Contact, 333-346.
Met groet,
Jan Jaap de Ruiter
Beste meneer Essabane
Allereerst oprechte felicitaties met uw tekst. Het leest vlot en u bent goed geïnformeerd. Hieronder toch enkele opmerkingen.
Ik vind het vreemd dat u, hoewel u duidelijk blijk geeft Kuhn te kennen, toch nog gewag maakt van “falsificatie” als wetenschapsfilosofisch principe. In de wetenschapsfilosofie voelt niemand er heden ten dage iets voor om het project van Popper levende te houden (zie onder andere Hamlet en entropie van Jean Paul van Bendegem en Menselijke kennis van Diderik Batens). Zoals u zelf zegt gaat het voorbij aan de wetenschappelijke praktijk. Tegenwoordig wordt dan ook eerder de nadruk gelegd op contextuele aanpakken. Het komt er meestal op aan om te kiezen tussen reeds – in de zuivere betekenis van het woord – “gefalsifieerde” theorieën.
Ten tweede heb ik reserves ten opzichte van de opvatting dat Copernicus’ heliocentrische model een betere verklaring bood dan het ptolemaïsche. Het is wel zo dat Galilei’s model betere verklaringen bood dan dat van Ptolemaüs, maar Copernicus’ model loste niet meer of minder problemen op dan dat van Ptolemaüs. Het was enkel wiskundig eenvoudiger. (Het feit dat dit een criterium werd in die tijd, is op zich heel interessant.) Het is dan ook niet zo evident om te stellen dat Copernicus juist was en Ptolemaüs fout (wat ook uitgaat van een veel te popperiaans beeld op wetenschap). Niemand gaat er vandaag ook van uit dat de zon in het centrum staat van het heelal.
Maar naast deze opmerkingen, nogmaals, felicitaties met uw tekst en uw ijver om op alle reacties op deze site te reageren.
Vriendelijke groet
Alexei Anenkov (pseudoniem)