Goed gedrag moet je leren

Mijn ervaringen als huisarts hebben mijn visie op mensen en mijn eigen leven veranderd. Mijn kijk op moslims is ook anders geworden. Voorheen ging ik er misschien wat naïef vanuit dat als mensen zich moslim noemen, zij zich vanzelfsprekend ook goed en maatschappelijk verantwoord zouden gedragen. En dat zij ook hun medemensen daartoe zouden aansporen.

Door: Vahide Bulut-Altun

Een zin uit koranvers 9:71 spreekt mij in dit opzicht nog altijd aan: “Yamaruna bil-maaruf wa yanhawna anil-munkar: Spoor aan tot het goede en verbied het kwade”. Deze oproep betekent voor mij dat je niet liegt, niet steelt, respect voor anderen hebt, aalmoezen geeft, je medemens onbevooroordeeld bejegent en opkomt voor jouw rechten en die van anderen. Kortom: islam zou tot een verrijking van ons gedrag moeten leiden, maar toch blijkt dit onterecht een vanzelfsprekende aanname te zijn geweest. In mijn beroepspraktijk ben ik veel situaties tegengekomen die mij aanspoorden om daarover na te denken, ofwel over het verschil tussen ideaal en praktijk.

Eén voorbeeld uit de praktijk begint met een telefoongesprek met de psychiater van een patiënt. De patiënt was door een collega naar een psychiater verwezen in verband met mogelijke depressieve klachten. Dat verbaasde mij, want die indruk had ik niet van hem gekregen. Als hij op mijn spreekuur kwam, zag hij er altijd goed verzorgd uit en was hij spraakzaam. Hij bleek bij de psychiater een heel andere indruk te hebben achter gelaten. Hij zou ongewassen en ongeschoren bij hem komen, begeleid door een familielid die het woord voerde. Dit familielid vertelde hoe depressief de man was zodat hij nergens meer toe in staat was.

Een gesprek met zijn echtgenote bracht veel opheldering. Zij vertelde dat haar man zich enkele dagen voor een afspraak niet waste en scheerde en dat zij zelf nooit meeging omdat zij zich schaamde om te liegen. Zo ervoer zij zijn gedrag. Ze voegde eraan toe dat “hij een papiertje van de psychiater met de diagnose depressie wilde, om arbeidsongeschikt te worden verklaard”. Zij was daar verdrietig over, omdat ze vond dat je als gezonde persoon hoort te werken en dat je als moslim niet mag liegen. Bovendien verzaakte hij zijn voorbeeldfunctie voor hun kinderen.

Volgens mij sloeg zij daarmee de spijker op de kop. Vooral dat laatste bleef in mijn gedachten hangen: “Je hoort een voorbeeldfunctie te hebben voor je kinderen”. We maken allemaal fouten, maar als wij niet volgens bepaalde ethische normen leven en bijvoorbeeld willens en wetens een ziekte fingeren en elkaar daar bovendien niet op aanspreken, dan roepen we uiteindelijk veel onheil over ons af. De oorzaken voor dergelijk gedrag zijn complex en bestaan ondermeer uit onmacht, onvoldoende sociale vaardigheden, laag opleidingsniveau en psychosociale problematiek. Deze spelen overigens vaak in gezinnen met een lage sociaal economische status, los van religieuze- of culturele achtergronden. Toch mag dat geen excuus zijn voor onethisch handelen.

Dit voorbeeld en tal van andere contacten met patiënten veranderden mijn houding. Ik ging meer naar de gevolgen van dergelijk gedrag voor de ontwikkeling van jonge kinderen kijken. Niet alleen bij moslimgezinnen, maar bij alle gezinnen. Vooral in achterstandswijken zie ik de positie van de jeugd achteruit gaan: ik neem een grotere taalachterstand waar, meer criminaliteit en meer ouders die over onvoldoende vaardigheden beschikken om met bepaalde situaties om te gaan. Ik vroeg me af wat mijn eigen positie hierin is. Als huisarts kan ik weliswaar een luisterend oor aan mensen bieden en hen eventueel verwijzen naar andere instanties, maar ik wilde meer. Ik wilde actiever bijdragen aan het veranderen van deze situatie.

Uiteindelijk ben ik minder gaan werken als huisarts en ben ik samen met een bevriende pedagoge een kindcentrum begonnen. Zo willen wij de ontwikkeling van kinderen in moeilijke situaties stimuleren. Aangezien wij geloven dat de ontwikkeling van kinderen hand in hand gaat met de ontwikkeling van ouders, zijn we ook verschillende projecten voor ouders aan het opzetten. We hebben daarbij bewust voor een algemeen kindcentrum gekozen dat zich niet op één specifieke bevolkingsgroep richt; we willen niemand op basis van religieuze of culturele achtergronden uitsluiten.

Of wij erin slagen om iets te verbeteren aan de ontwikkelingskansen van kinderen, is nu nog onzeker. Voorlopig geeft het feit dat we ons daar actief voor inzetten me voldoening. Ongewenst gedrag kan namelijk veranderen in gewenst gedrag, mits je bereid bent om mensen te helpen. En elk nieuw inzicht of concrete gedragsverandering van ouders, zien we direct terug in het gedrag van hun kinderen.

Vahide Bulut-Altun was in de afgelopen jaren bestuurslid van verschillende studentenverenigingen. Tegenwoordig exploiteert zij naast haar baan als huisarts het kindcentrum Academia. Bovenstaande foto werd gemaakt door ’I'm watching you’.