“De huisvesting stopt, niet onze ideeën”

Yassmine El Ksaihi is voorzitter van de liberale Poldermoskee in Amsterdam die zicht richt op jonge moslims en de dialoog zoekt met de buitenwereld. Na twee succesvolle jaren voor de Poldermoskee moest Yassmine samen met haar medebestuursleden de zware beslissing nemen om de huisvesting in het Poldergebouw stop te zetten waarmee de moskee in zijn huidige vorm ophoudt te bestaan. Een gesprek over idealen, successen en strijd – terwijl de samenleving zich verhardt.

Tekst: Iris Savelkouls

“Toen wij begonnen, kregen we veel kritiek. Soms opbouwend, maar vaak ook niet. Als je het anders aanpakt dan normaal, krijg je vanzelf tegenstanders. En dat is goed. Ons uitgangspunt was: ‘We hebben een doelgroep en hoeven niet met iedereen bevriend te zijn.’ We hadden snel ons bestaansrecht bewezen. Dat bleek uit de steunbetuigingen, het aantal bezoekers en een groeiende achterban. In het eerste jaar ging het ons vooral om grote activiteiten. Daarna wilden we meer diepgang. In het weekend hebben we ochtend- en middagklassen voor kinderen van 4 tot 11 jaar. We hebben nu al bijna 150 kinderen. Ze leren met name uit de Koran en over de Arabische taal. Spelenderwijs leren ze over de profeet. Op woensdag doet een psycholoog spelletjes om hen kritisch te laten denken.”

Het concept van de moskee bij Ground Zero lijkt op de Poldermoskee…  
“Ja, maar ik zou niet voor die locatie kiezen. Ik heb interviews gelezen met de initiatiefnemers en ik begrijp hun ideeën en positie. Maar de plek is te provocerend. Ze hadden duidelijker moeten vertellen dat ze juist een reikende hand wilden bieden. Amerika is trouwens echt een ander verhaal dan Nederland. De samenstelling van hun moslimgemeenschap is anders, veel meer hoger opgeleiden, politieke vluchtelingen vaak. In Nederland zijn moslims vaak lager opgeleid. Met hen discussiëren over bijvoorbeeld homoseksualiteit is veel lastiger, helaas. Je moet echt alles wikken en wegen. We hadden een keer ‘Let’s make love’ als titel voor een bijeenkomst. Je wilt niet weten hoeveel mensen daar krampachtig op reageerden. Het ging over interculturele huwelijken, het was heel lief bedoeld. Wij als bestuur hadden gemist hoe dat bij de achterban overkwam.”

Veel islamitische meisjes doen hun best op school…
“Ja, uit cijfers blijkt dat moslimmeiden het beter doen dan jongens. Ze bestormen universiteiten en hogescholen. Dat is heel positief, maar het betekent ook dat je nog een generatie moet wachten voordat je daar vruchten van plukt. Je hebt ook een groep die achterblijft en die is oververtegenwoordigd in de criminaliteit. Dat is een groep die we met de Poldermoskee willen bereiken. Het is heel belangrijk dat we laagdrempelig zijn, ook voor dat soort jongeren.”

‘We weten dat onze jongeren ook gewoon uitgaan en drinken. Daarom hebben we af en toe bijeenkomsten over bijvoorbeeld drugsgebruik. Maar het blijft een individuele keus, het is niet aan ons om te oordelen. De woorden ‘halal’ en ‘haram’, over wat wel en niet is toegestaan, vermijden we. Wij willen af van het idee dat de Islam alleen uit regeltjes bestaat. Wij promoten dat het om de basis gaat: de liefdevolle kant. Dat wordt soms vergeten.”

Hadden jullie de sluiting niet zien aankomen?
“Het was een lange weg. De sluiting hebben we zolang mogelijk uitgesteld, omdat de activiteiten juist zo goed liepen. Het was elke maand weer kijken of we het financieel konden rooien. We hadden een supergrote locatie die we niet optimaal benutten. Onze inkomsten en lasten waren niet in balans. Dan moet je als bestuur zo wijs en krachtig zijn om zo’n moeilijke beslissing te durven maken.”

Financieel wanbeheer?
“Nee. We waren als Poldermoskee eerst verantwoordelijk voor het hele Poldergebouw. Daar zaten ook startende ondernemers met hun kantoor. Deze formule werkte helaas niet zodat geplande inkomsten niet binnenkwamen. Dit leidde tot een grote schuld, maar deze is afgelost. We hebben geen huurschuld, zoals veel media berichtten. In februari 2010 hebben we het gebouw teruggegeven aan de woningbouwvereniging. We wilden alleen verantwoordelijk zijn voor ons eigen gedeelte en daarvoor een contract krijgen. Hier zijn we qua prijs niet uitgekomen. Hoe jammer dit ook is, we wilden als bestuur niet opnieuw een risicovol contract aangaan.”

Kregen jullie geen subsidie voor sociaal-culturele activiteiten?
“Dat was de bedoeling en er waren ook toezeggingen. Maar later bleek dat we daarvoor een aparte stichting moesten opzetten vanwege de scheiding tussen kerk en staat. We verhuurden daarom onze locatie voor bijeenkomsten en debatten en op die manier genereerden we inkomsten. Tegelijk wilden we een andere stichting opzetten maar toen we er niet uitkwamen met de woningbouwvereniging hebben we dat op een laag pitje gezet. Als we een doorstart maken, zullen we dit in gang zetten met subsidieaanvragen.”

Gaan jullie wat nieuws starten in dezelfde geest?
“Omdat onze koers een andere wending nam, ben ik langer dan mijn termijn van twee jaar aangebleven. We willen een doorstart maken en deze zal ik begeleiden, maar daarna is het echt tijd voor een nieuw bestuur. Onze mensen zijn verhit en doodmoe en dat geldt ook voor mij. De Poldermoskee heeft zichzelf meer dan bewezen. Maar het vergde enorm veel energie en dat heeft zijn tol geëist. Maar ik zal altijd met trots terugkijken naar de Poldermoskee en mijn bijdrage daarin. We sluiten niet het idee maar een gebouw.”

Vind je dat iedereen vijf keer per dag moet bidden?
“Dat is wel de regel, hè? Je kunt niet zeggen ‘ik bid een keer wel en ik bid een keer niet.’ Dat doen heel veel mensen wel trouwens. Het mooie van de Poldermoskee vind ik dat mensen dat ook gewoon toegeven. We proberen mensen te stimuleren om het gebed vast te houden. Je bent vijf minuten aan een gebed kwijt, echt niet meer. En je moet het ook niet als verplichting zien. Je zou moeten bidden omdat je het als rustmoment ziet en omdat je even contact maakt. Dan wordt bidden een verrijking. Ik probeer verspreid over de dag te bidden; niet dat je alles opstapelt en het thuis alsnog moet doen. Dan is de kans op afraffelen groot.”

Je zei eerder dat je de tijd nu harder vindt dan toen je kind was…
“Ja, ik moet alles nu meer wikken en wegen, nadenken hoe ik dingen overbreng. Ik ben zelf vrij rechts in mijn opvattingen, maar sommige rechtse media geven een vertekenend beeld. Twee keer heb ik een telefonisch interview met de Telegraaf gehad, wat echt een fijn gesprek leek, en vervolgens is het artikel zó negatief. Dan citeren ze mij in een heel andere context.”

“Als mensen aan mij vroegen ‘Heb je last van discriminatie?’, zei ik een paar jaar geleden steevast ‘nee’. Terwijl ik nu incidenten heb meegemaakt… van de zotte gewoon. Ik had voor een vriendin die op zoek was naar woonruimte, een kamer gevonden in Haarlem. We konden komen. Mijn vriendin en ik dragen allebei een hoofddoek. Ik ben nog niet uit de auto of die man zegt: ‘Nee, dat doe die ik niet. Ik heb helemaal niets met religie, dus ik verhuur niet aan jullie soort mensen.”

PVV-stemmers komen vaak uit buurten waar moslims wonen die hen in hun beleving wegdrukken…
“Ik woon zelf in Amsterdam-Noord, echt een ‘tokkiebuurt’ als ik dat zo zeggen mag. Het is allemaal prima, zolang je meedoet. Als je op een buurtfeest geen Heineken meedrinkt, word je voortaan niet meer uitgenodigd. Ik heb er moeite mee als mensen alleen in hun eigen kader kunnen denken. Ik ben voorstander van gemixte wijken; zo kom je wel met elkaar in contact.”

“Ik sprak ooit een moeder die zei: ‘Ik heb kinderen die lastig worden gevallen door Marokkaanse jongens’. Toen zei ik: ‘Dat begrijp ik en dat mag ook niet. Maar ook ik heb last. In mijn eigen buurt word ik uitgescholden dat ik terug moet naar mijn eigen land. Terwijl ik beter opgeleid ben dan die jongeman zelf!’”

Heb je politieke ambities?
“Ik heb ooit geroepen dat ik de eerste vrouwelijk minister-president wil worden. Maar toen was ik nog jong en droeg ik nog geen hoofddoek. Ik besef dat Nederland nog niet toe is aan een premier met een hoofddoek. We hebben Albayrak en Aboutaleb gehad. Daar ben ik trots op, ook al ben ik het niet altijd met hen eens. Zelf ben ik lid van het CDA. Ik heb daar bewust voor gekozen: een partij op religieuze grondslag. Er is geen enkele partij waar ik me volledig in kan vinden, maar ik vind dat het CDA staat voor een balans tussen religie en samenleving. Helaas is het houden van die balans momenteel verwaarloosd, terwijl je het bij Balkenende I en II nog wel zag.”

Je zou niet snel een moslimpartij oprichten?
“Nee, ik ben helemaal niet van dat soort dingen. Ik zou mijn kinderen ook niet naar een Islamitische school sturen. Ik vind dat je jezelf daarmee te veel afbakent.”

Hoe zie je de toekomst van de islam in Nederland?
“Ik vind dat moslims zelf een grote verantwoordelijkheid hebben. Het is hun taak om hun rol als burger op te eisen en te laten zien dat hun religieuze identiteit een verrijking is. Ik denk dat niet-moslims nu nog een veel te eenzijdig beeld hebben van de islam. Op het moment dat er uitwisseling plaats vindt en mensen een breder referentiekader krijgen, worden de verhoudingen anders. Dan wordt ook een volwaardige plek gecreëerd voor de islam in Nederland, met name voor de meer vrijzinnige vormen. Maar ik hoop dat we ooit een punt bereiken dat we zelfs in de vormen geen onderscheid meer maken.”

Bovenstaand interview werd eerder geplaatst in het magazine van De Linker Wang. Voor een audio-interview met Yassmine El Ksaihi: klik hier.