Hygiëne tot aan de voordeur

In ons huis in Amman voeren we een dagelijkse oorlog tegen stof en vuil, want mijn man is een super hygiënisch type zoals de meeste mensen hier in de regio. Hij is allergisch voor stof en vindt ons huis nooit schoon genoeg. De pech is dat stof hier geen einde kent met al dat zand en het droge klimaat. Toch zijn de meeste huizen hier brandschoon en de mensen boenen er dan ook op los. Persoonlijk kan ik best leven met een beetje stuifzand op het meubilair, maar mijn man slaat op tilt bij het aantreffen van een verdwaald stofwolkje. Dit verschil in visie op hygiëne zorgt soms voor flinke conflicten in ons interculturele samenleven. In het heetst van de strijd noem ik hem een ‘obsessieve gek’ en hij mij ‘een vieze Nederlander’. Gelukkig hebben we een bijna fulltime werkster in dienst, anders waren we allang gescheiden.  

Door: Mireille Niël

Deze ‘reinheidscultuur’ is, naar men zegt, nauw verweven met het islamitische geloof waarin hygiëne erg belangrijk is. Moslims die het rituele gebed willen doen, moeten zich eerst reinigen. Als je het goed wilt doen, dan bid je vijf keer per dag. Dan moet je dus eigenlijk constant zorgen dat alles schoon is. Daarom zijn huisdieren zoals honden en katten bij moslims niet erg populair. Ze maken je huis onrein. Al eeuwen lang wassen en schrobben moslims dat het een lieve lust is. Dat verklaart ook de wijdverbreide ‘hamam-cultuur’, waarbij iedereen die zich dat kon veroorloven, regelmatig het publieke badhuis (de hamam) bezocht. In het Middeleeuwse Midden-Oosten gingen Arabieren al schoon en okselfris door het leven, terwijl Europeanen merendeels nog vet en stinkend rondliepen en zich zelden aan een bad waagden. Ze dachten dat hun ziel er week van zou worden.   

Ik vind het echter moeilijk te accepteren dat deze vergaande beschaafde netheid ophoudt bij de voordeur. Hoe kunnen mensen die zo trots zijn op hun schone lichaam en huis er buitenshuis tegelijkertijd zo’n geweldige troep van maken? Het hele Midden-Oosten ligt bezaaid met plastic zakjes, flesjes, blikjes en wat niet meer. Natuurschoon lijkt niet gewaardeerd te worden. Zo zijn prachtige plaatsen verpest door bergen afval.  

Toch gaat men graag naar buiten in het weekend. En het lijkt wel of men al die troep gewoonweg niet ziet! Op de vrije vrijdag wordt er heftig gepicknickt — mits het weer het toelaat — en is er een ware uittocht van families met barbecues, koelboxen en waterpijpen. De talrijke dagjesmensen strijken overal neer waar een boom te vinden is; om daar te genieten van elkaars gezelschap en de buitenlucht terwijl de kinderen spelen. Er wordt samen gekookt, gelachen, gerookt en gekaart.

Maar aan het einde van de middag vertrekt iedereen en blijft alle troep achter. Ik vind het werkelijk onbegrijpelijk dat het de bevolking niet deert dat hun land één grote vuilnishoop aan het worden is. Ik vind het ook vreemd dat zij op vrijdag massaal ‘gezellig’ in de viezigheid gaan zitten. Op scholen doet men bovendien veel aan milieu-educatie en voorlichting. In mijn eigen klas gaan we deze maand bijvoorbeeld weer eens een recyclingproject doen. Tot nu toe heeft het helaas nog niet mogen baten.

Hoe kan het dat dezelfde mensen die thuis op het panische af proper zijn, buitenshuis ogenschijnlijk zo gemakkelijk de smeerlap uithangen? Heeft dat te maken met gebrek aan gemeenschapszin of simpelweg met onwetendheid? Ikzelf zoek de verklaring in het feit dat men zich niet verantwoordelijk voelt voor een natuur die ‘van niemand is’. Maar is het bevuilen van de aarde dan geen belediging van Gods schepping?  

Nu ik erover nadenk, misschien is het wel een leuk idee voor de moskeeën hier om dit op te pikken. Het zou fijn zijn als de imams tijdens hun vrijdagpreek af en toe over het eren van de Schepper door het schoonhouden van de schepping spreken. Grote kans dat dit meer effect heeft dan al die voorlichting op scholen. Ik denk dat ik maar eens een afspraak ga maken met het Ministerie voor Geloofszaken!

Mireille Niël woont met haar man en twee zoontjes in Jordanië en werkt daar als lerares Engels als tweede taal op een basisschool in Amman.