Zij daar, lijken op ons

Van alle pakkende uitspraken van Daisy Khan, die afgelopen zondag in De Nieuwe Liefde in Amsterdam kwam spreken, is één uitspraak blijven zingen in mijn hoofd: “They [islam bashers] can no longer say that the Muslim world hates the freedom and democracy of the West.” De rij van revoluties in het Midden-Oosten bewijst immers het tegendeel. Inwoners daar willen vrijheid. Ook moslims verlangen naar vrijheid en komen ervoor op als het maar even mogelijk is. Fervente islam-bashers zien een van hun favoriete one-liners verdampen als sneeuw voor de zon.

Door: Bart Brandsma

Daisy Khan, een van de oprichters van het Cordoba-initiatief in New York — bekend en controversieel omdat hiervoor een centrum nabij ground zero wordt gebouwd — stelt dat de media in het Westen inwoners van moslimlanden op een nieuwe manier laten zien. Het ‘wij-zij denken’ dat in het Westen decennia lang is gevoed met beelden van extreme polariteiten, verliest aan kracht. Zagen we in het verleden moslims, dan vulde ons beeldscherm zich steevast met baarden en hoofddoekjes die in naam van de Allerhoogste goed waren voor hatelijke quotes die ons gevoelsmatig sterk van hen verwijderden. Ze leken steevast vervuld van geloof, geweld en gehoorzaamheid. “Rare jongens, die moslims”, moest je dan wel denken. En waren het niet deze fanatieke gelovigen die je kreeg voorgeschoteld, dan wel een in militair pak gestoken president of koningszoon die onverzettelijkheid en machismo uitstraalde. Ik weet niet hoe het u daarbij verging, maar zelf kon ik niet veel sympathie opbrengen voor deze extremen.

En nu is daar plots de stem van het gematigde midden onze huiskamer binnengekomen, en deze maakt getalsmatig daar ook nog de dienst uit. Zij zijn met velen. En we horen nu dat ze van vrijheid houden en democratie eisen.

Wat betekent dit in de beeldvorming? Met dit gegeven is er een kleine bres geslagen in het wij-zij denken dat ons zeker tien jaar gevangen heeft gehouden. Is er een kentering gaande? Zij daar in het Midden-Oosten zijn misschien wel — een understatement — precies zo gelukkig met vrijheden als wij dat zijn. Zij daar in het Midden-Oosten zijn misschien wel precies zo ongelukkig met belemmeringen en problemen op sociaal, maatschappelijk  en psychologisch vlak als wij. Zij daar hechten misschien wel evenveel aan veiligheid op straat als wij. Zij daar hechten misschien evenveel aan economische groei als wij. Zij daar in het Midden-Oosten verkiezen niet te leven onder een dictator, zo min als wij dat doen. Zij daar in het Midden-Oosten willen evengoed dat de jeugd, de kinderen van het land, goed onderwijs krijgt en kansen heeft om zich te ontwikkelen. Zij daar zijn niet zo anders; zij lijken misschien wel meer op ons dan dat ze verschillen of ‘anders’ zijn. 

De media houdt de focus op de extremen nog wel even vast. Ik maak me geen illusies. Dus de tendentieuze reportages over de Moslimbroederschap in Egypte blijven gewoon komen. Maar het is een kleine weldaad om daarnaast nu eindelijk ook andere beelden te zien. De clichéreportage oude stijl, die het vergrootglas op de extremen weet te leggen, volop inspelend op stereotypen die in het westen de algemene opinie bepalen, staat niet meer alleen. Hij kan nu worden aangevuld met een nieuwe stijl open mind-reportage met daarin seculiere en religieuze gematigde stemmen, die in de revoluties in het Midden-Oosten hebben laten zien wat ze waard zijn. Zij hebben daarmee in hun eigen land een grote politieke overwinning behaald en op een heel ander vlak en passant een kleine, betekenisvolle overwinning op ons wij-zij denken geforceerd. Zij, daar, lijken sterk op ons. 

Bart Brandsma is filosoof en schreef o.a. ‘De hel, dat is de ander; het verschil in denken van moslims en niet-moslims’. Hij is dialoogtrainer en brengt als consultant het vak ‘polarisatiemanagement’, onder meer bij De Nieuwe Liefde.