Een aanval van treppenchochme

Laatst had ik op Facebook een rare discussie met een oude bekende. Hij had een link geplaatst naar een tekst van Guy Verhofstadt. Verhofstadt, senator en EU-parlementariër voor de Belgische liberalen, had zich kwaad gemaakt over de boerka. Onlangs is in België een wet aangenomen die het dragen van een boerka verbiedt. (Het gaat natuurlijk om een niqaab, maar laat dat nu maar even.) De senator van het Belgische Groen!, de tegenvoeter van GroenLinks, had tegen gestemd. Onbegrijpelijk, meende Verhofstadt, want was de boerka niet het moderne equivalent van de jodenster?

Door: Daphne Meijer

Nee, maar daar gaat het mij nu niet om. Op het moment zelf dat ik op Facebook in discussie ging, miste ik de juiste argumenten om de ander te overtuigen. Wat ik had moeten schrijven was de conclusie die ik pas later bereikte: de boerka is niet het hedendaagse equivalent van de jodenster, omdat de jodenster door heel bezet Europa van overheidswege werd opgelegd. De toenmalige regeringsfunctionarissen zijn er verantwoordelijk voor. Dat is heel iets anders dan een vrouw die uit eigen beweging een niqaab aandoet. Dat vrouwen zelf hiervoor zouden kiezen, konden Verhofstadt en mijn Facebook-vriend zich al helemaal niet voorstellen. Het moest en zou onder dwang van hun echtgenoten gaan. Die werden door Verhofstadt dus op één lijn gesteld met het Duitse gezag in bezet Europa in 1940-1945.

Een vergelijking die op drie niveaus giftig is. Ten eerste plaatst het joden wederom als slachtoffer van moslims in een discussie die niet over joden gaat. Ten tweede worden de moslimmannen, die een echtgenote hebben die een boerka draagt, gelijk gesteld aan nazi’s. En ten derde worden de échte verantwoordelijken van de jodenster (en het hele pakket wat hierop zou volgen) gelijkgesteld met moslimmannen die hun vrouw dwingen tot een gezichtsbedekkende sluier. Met andere woorden: die nazi’s vielen dus reuze mee.

Dat zei ik echter niet, want ik bedacht deze argumentatie pas later. Er is een Jiddisch woord voor wijsheid achteraf: treppenchochme. De slimme opmerking die je bedenkt als je alweer op de trap naar buiten staat. Afgeleid van het Hebreeuwse woord chochma, slimheid, opmerkingsgave. Goochem komt van dezelfde wortel.

Over joden en moslims gesproken: ik mis mijn treppenchochme in de discussie over ritueel slachten. Op het moment dat ik dit schrijf duurt het nog ongeveer een maand voor de Tweede Kamer over dit onderwerp gaat beslissen. De discussie erover is in de diverse internetfora inmiddels bezig. Dat er over wordt gediscussieërd, vind ik een pluspunt. Maar ik merk dat het enorm moeilijk is om mensen ook maar enigszins op andere gedachten te brengen. Ze hebben zich in hun hoofd gezet dat het onverdoofd slachten zielig is, en daarom moet het worden verboden. Sommigen zijn zelfs zo boud dat ze dierenwelzijn belangrijker zeggen te vinden dan mensenwelzijn, of schermen met het gegeven dat het recht op vleeseten nu eenmaal niet bestaat. Anderen vinden vrijheid van godsdienst sowieso onzin.

Wat moet ik dan zeggen? “Bedankt voor uw reactie, en interessant dat u dit vindt, maar u kunt toch niet serieus beweren dat u, omdat u toevallig een vegetariër bent, anderen mag voorschrijven welke levenskeuzen zij maken?” Dit is een beslissing van de meerderheid over de minderheid. Iemand die niet halal of kosjer eet, wordt door het verbod op geen enkele manier geraakt. De industriële vleesproductie, inclusief de ‘gewone’ industriële slacht, zal hier niets van merken, en de prijs van het karbonaadje gaat geen eurocent omhoog of omlaag. Dat is gemakkelijk geredeneerd, wanneer het toch niet over jezelf gaat. Of nee, dat is niet waar: men zal niet langer ‘onbewust’ halal of kosjer geslacht vlees binnen krijgen, dat als ‘gewoon’ vlees wordt verkocht. Beste mensen, dat kosjer geslachte biefstukje wordt al 350 jaar doorverkocht.

De kern van de zaak is natuurlijk in hoeverre anderen de authentieke religieuze gevoelens van joden en moslims meewegen. Want dat die worden gekwetst door een verbod, dat is inmiddels wel duidelijk. Ga je mee met de gedachte dat de ander wezenlijke vrijheid van denken heeft, of probeer je die ander misschien voor zijn of haar eigen bestwil uit de ketenen van het (verkeerde?) godsgeloof te bevrijden? Zoals de boerka-draagsters in België – 150 vrouwen? – ook van hun symbolische jodensterren worden ontdaan?

Over een tijdje, als de discussie is verstomd, heb ik alle antwoorden.