Als ik Saartje was

Gesproken column tijdens ‘Gedroomde Samenleving’; een discussiebijeenkomst georganiseerd door Nieuwemoskee Live in De Nieuwe Liefde op 6 oktober 2011.

 “Good evening ladies and gentlemen, I am Efza Üstüner, Miss Holland and I want world peace, because we then would have the perfect society.” Althans, I wish, want ik ben geen Miss Holland. Ik heb nog wel tevergeefs pogingen gedaan, maar zelfs in Turkije kom ik niet eens door de voorrondes, met mijn anderhalve meter. Ook daar zijn modellen gewoon 1.80 meter. Ten tweede geloof ik niet echt in world peace. Het klinkt me te utopisch in de oren net als de woorden ‘gedroomde samenleving’. Hoe groot moet ik me die dromen voorstellen? Honger in Afrika, oorlogen en ongelijke kansen laat ik even voor wat ze zijn. Ik kan er al nauwelijks aan bijdragen het dagelijkse leven in Amsterdam te verbeteren, laat staan deze complexe wereld vraagstukken te behandelen en dat in de tien minuten die ik heb. Ik hou het vanavond dan ook dichter bij mezelf en dichter bij huis, hier in Nederland.

Door: Efza Beria Üstüner

Als ik Saartje zou heten, had ik hier dan ook gestaan? Was ik dan ook uitgenodigd? Zouden de woorden uit mijn mond even interessant zijn geweest als die van een blond meisje met blauwe ogen? Had ik dan überhaupt gedacht over onderwerpen zoals ik dat nu doe? En zouden de onderwerpen in mijn leven hetzelfde zijn? Uiteindelijk praten we veel over etniciteit; wat voor mij eigenlijk niet zo veel betekent. Een lieve vriend van mij, de koorbal, wees me er dan ook op dat hij het raar vindt dat ik het hier over allochtonen en autochtonen heb. Dat dat er helemaal niet toe doet. We studeren beiden aan de universiteit, maar hij wilde even heel simpel iets duidelijk maken “Voor mij zijn er mongolen en niet mongolen, die mongolen kunnen Henk en Ingrid heten en ook Ahmed en Fatima.” Hij heeft een punt.

Zou ik als Saartje immers dezelfde behoefte voelen om me nog meer te bewijzen? Om álle allochtonen in ons land te vertegenwoordigen en álle vooroordelen te ontkrachten? Waarom is Saartje vandaag eigenlijk niet uitgenodigd? Vooroordelen. Ook ik betrap me op vooroordelen, over Saartje. Hoe zou mijn Facebook-pagina er uit hebben gezien als ik Saartje heette? Zou ik er dan niet eens bij stil hebben gestaan, en gewoon bikinifoto’s geplaatst hebben? Zou ik dan ongegeneerder omgaan met het feit dat ik een vriendje heb (en dan ook nog eens een Marokkaan)? Had ik er dan ook over gepeinsd dat ik sommige familieleden met sommige informatie pijn kan doen? Dat ik met mijn vriendje op vakantie ga en dat ik niet belijdend gelovig ben, dat ik andere politieke visies aanhang en dit simpelweg niet met ze deel omdat zij conservatieve normen hebben.

Een gedroomde samenleving is geen perfecte samenleving zonder conflicten. Diversiteit gaat nu eenmaal gepaard met conflicten. Als ik het sec bekijk is diversiteit inherent aan conflicten. Een conflict is naar mijn mening niets meer dan de aanwezigheid van een verschil in mening of een ander soort verschil. Maar hoe gaan we om met deze verschillen? Dát is de belangrijke vraag. Kijken we ernaar als een som van verrijking of juist minpunten en misgeschoten raakvlakken. Mijn dromen hebben vooral betrekking op onze omgang met elkaar in openbare ruimtes. Ik droom van een samenleving waarin ambulancepersoneel niet wordt mishandeld. Waarin ik niet voor hoer wordt uitgescholden omdat ik niet reageer op een fluitje, of juist omdat ik wél omkijk. Ik droom van een samenleving waarin voor zwangere vrouwen, ouderen en gehandicapten opgestaan wordt in de bus. Ik zie Saartje, maar ook Henk en Ingrid niet opstaan. Wel zie ik de Mo’s en de Fatima’s opstaan. Elke keer weer. Ik droom van een samenleving waarin de verhuftering die als een ziekte besmettelijk lijkt en geen onderscheid maakt in de verschillende lagen van onze samenleving, stopt.

Wij Nederlanders, als ik daar nog wel bij hoor, stonden decennia lang bekend om onze tolerantie. Maar wat is tolerantie eigenlijk? Ik heb het altijd een heel naar woord gevonden. In mijn beleving is het niets anders dan leven en laten leven, verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden, zoals in de Dikke Van Dale staat. Verdraagzaamheid klinkt in de Nederlandse context bijna als slikken tegen wil en dank. Hoe waardevol is verdraagzaamheid zonder begrip, kennis of nieuwsgierigheid? Als ik dus weer eens van een toerist hoor dat wij zo bekend staan om onze eindeloze tolerantie, ben ik daar helemaal niet zo trots op. We hebben ook wel gezien dat het potje tolerantie inmiddels op is. Misschien omdat het nooit vanuit een oprechtheid is gekomen, maar omdat al jaren alles geslikt is? Gelukkig dat de tolerantie voor exotisch eten wel oprecht is en veelvuldig met liefde wordt geslikt. Turks brood in de Albert Heijn is altijd uitverkocht en dan zie ik het, met volste verbazing, in de winkelwagentjes van mijn autochtone medemens langsrollen. En gelukkig eten we nu met z’n allen knoflook, dan stinken we tenminste niet in ons eentje.

Ik val tussen wal en schip. Vind ik helemaal niet erg hoor. Maar Rutte zou mij toch moeten aanspreken? Ik ben jong, geloof in geld, zelfredzaamheid en mogelijkheden. Toch spreekt hij mij niet aan als leider, omdat hij gedoogt dat allochtonen als tweederangsburgers worden weggezet. Ik ben ook nog niet vergeten dat hij bij zijn aantreden “Nederland aan Nederlanders terug wilde geven”. Of ik daarbij hoor, betwijfel ik. Ik droom van een Nederland waarin we niet meer achterblijven op de wereldkaart. We zijn niet ruimdenkend, maar bekrompen. We schelden elkaar uit tijdens algemene beschouwingen en de rest van de wereld lacht ons uit en is allang aan het voort debatteren over de dingen die er echt toedoen. Waar is de Nederlandse visie? Waarin lopen we nog voorop?

Dromen doe je als Nederlander niet. Bescheidenheid siert de mens en talenten gaan massaal verloren en verlaten ook ons land. Ik ben straks een hoogopgeleide Turkse. Wat let mij nog om het lonkende enthousiasme en de uitnodigingen uit het buitenland te innen? Waar is het Nederland dat mij aanspreekt? Niet als Turkse of Nederlandse, maar als een enthousiaste ambitieuze jongere die moe wordt van alle hokjes en het klein denken. Het zou niet uit moeten maken of ik Saartje of Efza heet. Ik wil graag meedraaien, succesvol zijn en hierin aangemoedigd en uitgedaagd worden, op een positieve manier. Ik wil boven de allochtonendiscussie uitstijgen en kunnen praten over de dingen die er werkelijk toe doen. Hoe harder ik dit roep hoe harder het antwoord zal klinken: “Doe es effe normaal man!” Dromen doe je ’s nachts.

Efza Üstüner studeert Onderwijskunde, verzorgt presentaties en leidt debatten. Daarnaast faciliteert zij in het kader van conflicthantering trainingen voor DiversityJoy. De trainingen zijn onderdeel van zogenoemde ‘omgekeerde ontwikkelingssamenwerking’ en gaan over positiviteit, verbinding en groei.