Bij de tijd

“Bij de Tijd! De mens heeft de neiging zich te verliezen. Behalve zij die in liefde, wijsheid, schoonheid en sociale rechtvaardigheid geloven en ernaar handelen. Zij die aansturen op waarheidsvinding, geduld en duurzaamheid.” (Koran, soera 103)

Door: Abdulwahid van Bommel

De periode die we ons leven noemen, vliegt met zo’n verbijsterende snelheid voorbij dat, behalve voor een kleine groep uitverkorenen, het al verbruikt is voordat we beginnen te leven. Niet dat we zo weinig tijd hebben, maar we verliezen zo veel. Onze levensduur is voldoende. Het ons toegewezen deel is genoeg voor onze meest ambitieuze projecten als we het zorgvuldig investeren. Blijkt achteraf. Maar als het wordt verspild in onverschilligheid, realiseren we ons dat het voorbij is, maar waren ons daarvan ‘tijdens het voorbijgaan’ niet bewust. Zo is het in feite: het leven dat wij krijgen is niet kort maar wij maken het kort. We zijn niet slecht voorzien, maar wat we krijgen verspillen we. Vorstelijke rijkdommen worden door een leeghoofd in een mum van tijd over de balk gegooid, bescheiden vermogens groeien in de handen van een zorgvuldig beheerder. Net als ons leven, als het goed wordt geleid.

We worden aan alle kanten omringd door verleidingen die ons ervan weerhouden onze kop boven het maaiveld uit te steken en onze blik naar een horizon te richten. Om te onderzoeken en naar een levenswaarheid te zoeken. Het is de vraag wie ons onder water houdt en ons zijn wet van passief genieten oplegt. We zijn als gevangenen die het niet is toegestaan naar hun werkelijke zelf terug te keren. Als wij al zo gelukkig zijn even op adem te komen en om ons heen te kijken, komt de volgende golf van enter- en  infotainment al weer aangerold. De surfers op die golven zijn de mensen op wier publieke geluk alle ogen zich richten: de bekende Nederlanders. Verstikkend blij met zichzelf, uitvinders van onze welvaart en welzijn. De succesvolle lachebekjes, waaraan miljoenen worden uitgegeven om ons aan onze beeldschermen te kluisteren. Onze prachtige flat screen tv, ons nog plattere pc beeldscherm; ons superlichte I-pad en al onze elektronische display schermpjes die ons leven zo verrijkt hebben dat we zelfs in de grootste drukte geen mens meer zien. Hoewel de Millennium-trilogie – het boek was niet beter: de film is even goed – laat zien dat we met dezelfde technologie ook rechtvaardigheid kunnen bewerkstelligen.

Zij die ons hypnotiseren met de illusie van hun elektronische economie, zijn vooral bang dat we die beeldschermpjes verlaten en in grote getale samen met de occupy beweging de grote leugen aanklagen. Dat wij hun satellietverbindinkjes alleen nog gaan gebruiken om bij een volgende bank af te spreken. Die banken waar wij ons geld hadden geparkeerd. Waar wij bedremmeld en gedesoriënteerd voor een loket in zo’n grote glazen hal staan en blij zijn dat zo’n keurige bankmeneer of mevrouw ons gezicht betrouwbaar genoeg achtte om ons eigen geld te mogen ontvangen. Dan waren we blij want met dat geld kochten wij leven. Dat geld was onze bron van eeuwige jeugd. 

Welvaartsleugen
De grote welvaartsleugen is doorgeprikt, maar dendert voort. Kerstgevoel verbonden aan een weerbericht: white christmas. De hohoho klank klinkt zo hol en bombastisch omdat het uit een hol materialistisch vat komt. Kindergeluk zonder Bart Smit is ondenkbaar. Kinderen worden op school nog een korte tijd gemotiveerd om zelf iets voor papa of mama te maken als die jarig zijn. Geen opa die het in z’n creatieve hoofd haalt om met z’n zelf gemaakte kindvriendelijke houten speeltje voor paal te staan tijdens het kindercommentaar: ik wil playstation PS3…         

De hebbers en de niet hebbers. Voor wie is welvaart geen vloek. De hebbers, ziekelijk bleek van de overdaad en de niet hebbers, ziekelijk bleek van de enige manier om te vergeten wie ze zijn: spuiters en slikkers.

Alle verlichte en kritische economen, maar vooral de conservatieve en in slaap sussende economen worden ingevlogen en verklaren en analyseren de economische crisis: hoe geven we 7 miljard mensen te eten? Daartoe produceren zij een fenomenale smog die ieders brein verduistert. De hebbers zullen nooit toestaan dat de niet hebbers delen in hun bezit. Dat is weggegooid geld. Want de niet-hebbers zijn niet gewend te hebben, en gaan dus slecht met geld om. Dat zijn die zielenpoten die stenen tegen moderne wapens gebruiken. Wat weten die nou van geld en de ultramoderne massavernietigingswapens waarmee wij ons geld verdienen? Die onrendabelen wonen op onze olie, waarmee wij onze John de Mol welvaart in stand houden. Geef het volk spelletjes anders gaan ze nadenken en okjoepaien! Tijd moet worden gedood! Niet besteed! Alsof het hun vaderlijk erfdeel is houden nieuwe mondiale kapitalisten (China en India) en oude (USA) hun recht op grondstoffen, vrije markt en levensverwachting in stand. Maar wanneer het erop aankomt te verspillen, geven ze dat ene artikel waarvan het respectabel is er maar heel weinig van te hebben - tijd – met kwistige hand weg.

Geleend of geleefd leven
Als we een honderdjarige interviewen en vragen waaraan hij of zij een leven heeft besteed, welk deel was dan werkelijk ‘zijn of haar leven’? ‘Ons leven’ is net zo denkbeeldig als ‘ons geld’. We hebben een leven geleend en misschien hebben we meer geleend dan we ooit kunnen terugbetalen. Het onvermijdelijke leermoment is aangebroken. Hoe lang is het geleden dat u het land bewerkte? Hoeveel tijd besteden we aan schulden en schuldeisers, hoeveel aan onze, door glossy’s gedicteerde juiste maten? Hoeveel tijd besteden we anders dan we hadden gewild of gepland? Zoveel tijd aan anderen besteed, maar nooit ten goede van die anderen, altijd ten goede van onszelf. De honderdjarige blijkt maar twintig jaar te hebben geleefd. Maar wie gaat iemand wiens twintig jaar een eeuw lijkt nog lastig vallen met die muggenzifterij? Honderdjarigen krijgen een hand van de burgemeester en een bloemstukje. Ooit een honderdjarige horen zeggen dat hij of zij eigenlijk spijt had van minstens de helft van zijn of haar leven? Omdat het was besteed aan hebberigheid, leeghoofdig vermaak, grimmige afgunst op de ander, aan ‘doen alsof’ en de grote leugen van: ‘met mij gaat het goed!’ Zelfs op honderdjarige leeftijd willen we niet inzien dat de enige erfenis die we onze eigen kinderen en anderen nalaten de ijdele leugen van ons leven is.

De enigen die hun tijd uit het harnas van ‘worden geleefd’ hebben weten te bevrijden zijn de filosofen. Zij kunnen zeggen: ‘we hebben geleefd!’ Zij claimen niet alleen de eeuw waarin zij zelf leven maar eigenen zich alle voorafgaande tijd ook toe om tot inzicht te komen. We moeten wel heel ondankbaar zijn als we ontkennen dat alle profeten, wijsgeren, schrijvers en dichters voor ons en ons voor hebben geleefd. Vanaf Adam, Mozes, Jezus, tot en met Mohammed; van Socrates, Plato en Aristoteles tot en met Paulo Coëlho, Kahlil Gibran; van Krishna, Boeddha, Lao Tse en Confu Tse tot en met Thich Nath Hanh en de Dalai Lama. Eens gingen moslims onbevangen het wijsheidsgesprek aan met Grieken, Joden en Christenen, in het Huis van de Wijsheid in de achtste eeuw in Bagdad. Alles wijst erop dat we insjâAllah, nu weer de noodzaak beseffen om naar een nieuw Huis van Wijsheid toe te groeien. Zij hebben ons naar de schatten geleid van het weinige dat wij in woorden kunnen uitdrukken. Zij hebben de bodemschatten van wijsheid uit de donkere mijnen van ons materialisme kunnen bevrijden en de wereld licht gegeven. De schepping, of de natuur, veroorlooft ons grenzeloos te delen in alle eeuwen en in alle bestaande wijsheid, inzicht en geloof. Geen eeuw is verboden voor ons. Geen wijsheid is voor ons gesloten. Waar en wanneer we ook wijsheid vinden: het is van ons. We waren het alleen even kwijt. Maar de tijd om het te vinden krijgen we maar één keer!

Abdulwahid van Bommel rondde eind 2010 zijn vertaling van Rumi’s Masnawî af, doceert geestelijke verzorging en is lid van het blogteam van Nieuwemoskee