De vrijheid van godsdienst terug

Vorige maand schreef ik over ultra-orthodoxe joden in Israël en hoe er door minder-orthodoxe Israëli’s over hen wordt gedacht. Ditmaal stap ik de drempel over naar een andere godsdienst. Die van de masihi, de Pakistaanse en Afghaanse christenen.

Door: Daphne Meijer

Ik zit met een tijdschrift op schoot en kijk ook naar mijn beeldscherm. Als ik op hetzelfde moment met één oog beide teksten zou kunnen lezen, zouden er simultaan twee totaal verschillende interpretaties van de vrijheid van godsdienst mijn hersenen binnenkomen. In het tijdschrift, het GroenLinks Magazine, wordt filosoof Rob Wijnberg geciteerd. Hij zegt in antwoord op een vraag over de vrijheid van godsdienst dat deze gerust kan worden afgeschaft. En in het artikel op het beeldscherm vraagt Ayaan Hirsi Ali zich af waarom westerse landen niet reageren op aanvallen tegen religieuze minderheden, met name christenen, in islamitische landen.

Op zo’n moment gebeurt er van alles in mijn hoofd. “Ha, leuk, Rob Wijnberg”, denk ik bijvoorbeeld. En: “Maar ik ben het niet met je eens, Rob”. Tegelijkertijd denk ik: “Bah, Ayaan Hirsi Ali”. Maar verder lezend moet ik tot de conclusie komen dat zij een waar woord schrijft over hoe er in islamitische landen wordt omgegaan met de vrijheid van godsdienst voor religieuze minderheden. Het artikel in het GroenLinks Magazine gaat inderdaad slechts over ‘kleine’ Nederlandse modekwesties rond de vrijheid van godsdienst, zoals zogenaamde weigerambtenaren. Over de grens kijkt men niet. Moet ik Rob Wijnberg nu gelijk geven omdat hij wordt geciteerd in mijn partijblad en ik hem een interessante denker vind? En Ayaan Hirsi Ali wegklikken omdat haar ideeën me in het verleden niet bevielen?

Is Nederland eigenlijk een christelijk land? Daar wordt verschillend over gedacht. Eén antwoord luidt dat er niets over een staatsgodsdienst in de grondwet staat, en dat zelfs het artikel dat het staatshoofd protestant moet zijn, is geschrapt. Wie de grondwet tot leidraad neemt, kan niet anders concluderen dan dat Nederland geen christelijke natie is. En dat minderheden, met de grondwet in de hand, gelijke rechten hebben, zoals de vrijheid van godsdienst.

Aan de hand van hetzelfde criterium is ook eenvoudig een antwoord op de situatie in Pakistan te geven. In die grondwet staat dat Pakistan een islamitische republiek is. En enkel een moslim kan president worden. Nu is de statistische kans op een islamitische president daar behoorlijk groot: 95 procent van de Pakistaanse bevolking is namelijk moslim. Maar er wonen ook mensen met een andere levensbeschouwing: christenen, hindoes, boeddhisten, parsi’s en een handjevol joden. Behalve dat presidentschap gaat de achterstelling van deze groepen ook veel verder. Zoals bijvoorbeeld blijkt uit een artikel in de Volkskrant van Amanda Kluveld eind vorig jaar, over christenvervolging in verschillende moslimlanden.

En ik heb dat zelf ook gezien toen ik in 2002 een radioreportage in Pakistan maakte over de parlementsverkiezingen. Mijn tolk en ik trokken onder andere op met een christen, Alamgir Khan Masih, die campagne voerde in zijn kiesdistrict in Islamabad. Masih is een christelijke achternaam in Pakistan, afgeleid van het Urdu-woord voor Messias. Hij nam ons mee naar buurten waar veel christenen wonen en vertelde over de dagelijkse onderdrukking van niet-moslims. Dit was nog ten tijde van ex-generaal en politicus Pervez Musharraf. Tien jaar later is Pakistan in veel grotere chaos en ellende weggezakt, en is ook de situatie van niet-moslims verslechterd. Met name de Pakistaanse christenen zitten in de hoek waar de klappen vallen, zoals bijvoorbeeld te lezen is in dit artikel  in de New York Times.

In Afghanistan is de situatie in zoverre anders dat er in de post-Talibantijd een klein beetje ruimte bestaat voor hindoes, boeddhisten en voor de isawi, het Farsi-woord voor de volgelingen van Isa ofwel Jezus. Het is echter niet de bedoeling dat een moslim zich bekeert tot het christendom. Een Afghaan die werkte voor een christelijke hulpverleningsorganisatie en zich bekeerde, hing de doodstraf boven het hoofd. Berlusconi himself redde hem met een Italiaans vluchtelingenvisum. Er bestaat ook een documentaire over de ‘laatste twee joden van Kaboel’, van wie er inmiddels één is overleden. Zelf heb ik in Kaboel hindoes ontmoet.

Twee landen waar ik toevallig ooit ben geweest. Maar de christenonderdrukking lijkt in grote delen van de islamitische wereld voor te komen. Tot dusver speelt dit onderwerp nauwelijks een rol in de Nederlandse politieke arena. Dat heeft volgens mij te maken met degenen die het hier voor christenen opnemen. Zij hebben het niet getroffen met hun pleitbezorgers. Zij vormen een gelegenheidscoalitie van EO’ers van de bible belt, PVV’ers, pseudo-intellectuelen uit islamofobe hoek en sinds kort ook Ayaan Hirsi Ali. Dat neemt echter niet weg dat zij op dit punt gelijk hebben.

Deze column gaat eigenlijk niet over moslims en christenen. Ik kan namelijk eenzelfde column schrijven over christenen die moslims aanvallen. Het gaat me om rechten van religieuze minderheden en solidariteit met andersdenken. Links heeft een generatie geleden veel religiekritiek gepleegd, en een meerderheid van de Nederlanders heeft zich aan zijn religieuze ketenen ontworsteld. Veel linkse denkers van nu zijn atheïsten, die religie het liefst zien verdwijnen. Met een beroep op de mensenrechten bepleit men vrij te mogen zijn van godsdienstdwang. De verwarring ontstaat wanneer de vrijheid van godsdienst aan dit streven wordt geofferd. Of hebben religieuzen, al dan niet over de grens, geen recht op solidariteit? De enige weg hieruit is de vrijheid van godsdienst in ere te herstellen als mensenrecht. Daarom zou ik de vrijheid van godsdienst terug willen claimen als een onderwerp voor links. Vrijheden horen immers thuis op de linkse agenda. De vraag over de uitspraak van Rob Wijnberg in het magazine kan ik nu beantwoorden: de vrijheid van godsdienst moet in de wet verankerd blijven. Laten we haar koesteren en die boodschap internationaal uitdragen.

De Amsterdamse journaliste en schrijfster Daphne Meijer (49) schrijft al jaren over joodse geschiedenis en cultuur. Ze is bezig met een boek over huwelijksmigratie. Op haar weblog http://kandigol.wordpress.com bestrijdt zij angstig rechts denken.