De prijs van loze beloften

In juni 2007, op een warme zondag in San Antonio, rolde presidentskandidaat Barack Obama zijn mouwen op om een menigte van ongeveer duizend mensen toe te spreken: “Wij zullen de Guantanamo-gevangenissen sluiten. En we zullen de habeas corpus (orde) herstellen”. De menigte juichte. De toenmalige senator herhaalde dit meermaals in de maanden erna, ook tijdens de presidentsverkiezingen: “Als ik eenmaal president ben, zal ik de Military Commissions Act vernietigen en in mijn beleid toenadering tot de Geneefse Conventies zoeken”, verkondigde hij overal. Wederom gejuich. Na de verkiezingen zei Obama in het programma 60 minutes in november 2008: “Ik heb herhaaldelijk gezegd dat ik de intentie heb om Guantanamo te sluiten, en ik zal er naar blijven streven”. Zijn uitspraken verschoven van “ik zal” naar “ik heb de intentie”. Het is intussen 2012 en de Guantanamo-gevangenissen zijn niet gesloten.

Door: Mohammed R. Jabri

In de Guantanamo-gevangenis op Cuba verblijven nog altijd honderden gevangenen zonder aanklacht die dagelijks onderworpen worden aan martelingen en mishandelingen. In november 2011 ondertekende Obama zelfs de zogenaamde National Defense Authorization Act, een wet die het mogelijk maakt om mensen eindeloos zonder aanklacht in detentie te houden en die het militaire recht een structureel onderdeel van het Amerikaans strafrecht maakt. Dit betekent zo ongeveer dat als je een verdachte bent van wat dan ook – en er (nog) geen bewijslasten zijn om daadwerkelijk een zaak te starten en je ook nog niet veroordeeld bent – de overheid de vrije hand heeft om naar eigen inzicht met jouw vrijheid om te gaan. Dit zijn praktijken die zich voornamelijk voordoen in landen die door de VS en Europa regelmatig worden gewezen op het feit dat dit in de context van de mensenrechten niet kan…

Vooraanstaande juristen, onder wie ook Nederlandse, schreeuwen moord en brand over deze wetgeving die een nieuwe dimensie aan het strafrecht toevoegt. Een dimensie die simpelweg niet past in een democratische rechtsstaat zoals de VS claimen te zijn. Het lijkt slechts een paar Facebook-updates geleden dat de Amerikanen, bij monde van Obama, beloofden hun leven te beteren. Maar we hebben intussen het moment bereikt waarop we niets anders kunnen concluderen dan dat die goede voornemens allang zijn verbroken.

Loze beloften
Het verbreken van voornemens haalt je altijd in. We boeten voor loze beloften als we nog niet zijn afgevallen, nog steeds niet van de sigaretten kunnen afblijven, of andere veranderingen die we aankondigen maar die uiteindelijk onderaan onze ‘to do-list’ belanden. In het politieke leven is het niet anders. Ook Obama hield zich niet aan zijn voornemens voor een nieuwe politiek van hoop en veranderingen die hij tijdens zijn verkiezingscampagne beloofde aan zijn stemmers en navolgers. De vraag is of hij hiervoor nu gaat boeten bij de aankomende verkiezingen. Als je de rechtse geluiden in de Amerikaanse media serieus neemt, zou je denken dat de VS onderweg zijn om opnieuw te worden teruggeworpen naar een tijdperk van overdreven conservatisme en angstpolitiek, namelijk de politiek die wijlen Ronald Reagan voorstond en die werd voortgezet door zowel George Bush senior als junior.

Maar het gaat ook niet alleen over Guantanamo. Obama heeft zich meermaals tegen het North American Free Trade Agreement (NAFTA) uitgesproken. Maar na de zomer van 2011 sloot hij alsnog verscheidene NAFTA-overeenkomsten met Panama, Zuid-Korea en Venezuela. Laatstgenoemd land kent een geschiedenis van geweld tegen vakbonden en mensen die opkomen voor arbeidersrechten. Het is dus op zijn zachtst gezegd vreemd dat juist de VS, bij monde van Obama, handelsafspraken maken met iemand als Hugo Chavez, de anti-Amerikaanse president van Venezuela die door niemand minder dan Obama’s eigen minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton, te pas en te onpas is beschuldigd van dictatoriale trekjes en anti-democratische handelingen. Obama nam ook afstand van de Employee Free Choice Act, een topprioriteit voor alle arbeiderspartijen wereldwijd die voorstander zijn van invoeren en doorontwikkelen van lokale equivalente wetgeving (voor zover dit nog niet is gebeurd). Deze wetgeving maakt het voor werknemers – kortgezegd – makkelijker om zich te organiseren in vakbonden en zou (hogere) boetes aan werkgevers die discrimineren op wat voor gronden dan ook mogelijk opleggen. Kortom, het soort wetgeving waarvan wij Nederlanders eigenlijk half fronzen over het feit dat dit in het grote Amerika nog niet zo is geregeld zoals in Nederland en andere Europese landen. Verbazing en irritatie namen verder toe toen hij de nieuwe regelgeving omtrent smog en uitstoot vertraagde omdat hij, zo zegt hij zelf, “de vervuilers niet te snel te hard wil belasten”. Een opsomming van onuitgevoerd  beleid dat hij zijn stemmers wel beloofde tijdens de verkiezingen.

Politieke realiteit
Het is natuurlijk zo dat de Republikeinen in de oppositie herhaaldelijk opteerden voor nog meer beperking van burgerlijke vrijheden en Obama’s inspanningen om zijn verkiezingsbeloften alsnog na te komen, blokkeren. Ze schromen er zelfs niet voor om de Supreme Court te overspoelen met allerlei reactionaire nota’s, om altijd een opening naar impeachmentprocedures (procedures om iemand uit zijn of haar ambt te zetten) achter de hand te houden. De opeenstapeling van loze beloften wil dan ook niet zeggen dat Obama’s politiek identiek is aan die van zijn conservatieve rivalen. Er  zijn alleen in de praktijk wel erg veel overeenkomsten. Het is dan ook duidelijk dat beide partijen – de Democraten en de Republikeinen – herhaaldelijk het belang van het bedrijfsleven – en dan met name de bankensector – boven het maatschappelijke belang stellen. Dit gebeurt al jaren, simpelweg omdat in de VS politiek te koop is en de stem van de meerderheid de politiek niet bepaalt. Slechts idioten geloven daarom nog dat kapitalisme en democratie werkelijk samengaan.

Intussen stonden er op 10 januari 2012, de tiende ‘verjaardag’ van Guantanamo’s gevangenissen, massa’s demonstranten voor het Witte Huis. Zij riepen afzonderlijk van elkaar tegenstrijdige leuzen. Het ene kamp vroeg zich af wanneer de sluiting van Guantanamo eindelijk zal plaatsvinden. Of wanneer de gevangenen op zijn minst een eerlijk proces krijgen. Het andere kamp demonstreerde tegelijkertijd tegen alles wat Obama doet. Die zijn per definitie tegen Obama. Gewoon ‘omdat de president een neger is’. En hij ook nog eens een naam heeft die erop duidt dat hij moslim had kunnen zijn – voor zover deze groep hem er toch al niet van verdenkt dat hij met een Koran onder zijn kussen slaapt. En nu vertelt de Republikein Newt Gingrich aan zijn aanhangers dat deze verkiezingen de belangrijkste sinds 1860 zijn. Al was het maar om zijn eigen grootheidswaanzin te demonstreren. Mitt Romney doet er nog een schepje bovenop: “Deze verkiezingen gaan om het redden van de ziel van Amerika”. Wat dat ook moge betekenen.

De prijs
Alle demonstranten op 10 januari hebben wel iets gemeen: ze zullen bij de volgende verkiezingen niet op Obama stemmen. Hoe stevig hij ook een beroep op idealisme zal doen en zijn rode draad wederom ‘hoop’ zal heten. En er valt wat te zeggen voor de kritiek van mensen die op de huidige president stemden en die zich nu verraden voelen omdat de goede voornemens nog steeds onderaan de ‘to do-list’ staan. In plaats van te stoppen met roken, worden er immers dagelijks meer peuken gedoofd.

Obama’s aanhangers, de enkele die hij nog heeft, geloven dat de steun uit de progressieve hoek wel zal terugkeren zodra de kandidaat van de Republikeinen definitief bekend is en de verkiezingsstrijd daadwerkelijk losbarst. Misschien. Misschien ook niet. Voor nu geldt dat de president van de VS in zijn maag zit met vier jaar oude beloften, waarvan de hoop dat ze nog worden nagekomen allang is vervlogen en waarbij idealisme plaats moest maken voor realisme. De VS zijn blut en hun politieke invloed op de rest van de wereld smelt als sneeuw voor de zon.

Verpest dit verhaal je enthousiasme dat bij de vorige verkiezing is ontstaan? Ga dan eens zelf langs de bijeenkomsten van de Republikeins rechtse, conservatieve christenvleugel. En neem daarna een kijkje bij de aanhoudende protesten voor het Witte Huis. De gevangenen in Guantanamo hoeven zich uiteraard ook geen illusies meer te maken. Hoop en idealisme leeft alleen nog bij degenen die hen daar willen vasthouden.

Mohammed Jabri is publicist en opiniemaker en lid van het blogteam van Nieuwemoskee.