Compassie vieren

Vandaag is het volgens de islamitische kalender de eerste dag van de maand Sha’ban; de tweede en laatste maand waarin moslims zich elk jaar bewust voorbereiden op de komst van de maand Ramadan. In Ramadan vasten zij een maand lang om hun bewustzijn van Gods aanwezigheid te vergroten. Maar Sha’ban valt dit jaar nagenoeg samen met het begin van de zomervakantie, terwijl de maand Ramadan al over 29 of 30 dagen begint. De kans groeit dat de gebruikelijke voorbereiding op Ramadan in het gedrang komt door de behoefte aan ‘gebruikelijke vakantiepret’. De 1e Sha’ban lijkt dan ook een goed moment om alvast stil te staan bij het wezenlijke belang van het vasten in Ramadan. Kamel Essabane legt uit waar we ons de komende maand op voorbereiden.

Door: Kamel Essabane

In verschillende religieuze tradities wordt compassie gevierd. Het vieren van compassie lijkt op het eerste gezicht ongepast. Bij compassie denken we namelijk al snel aan medeschepselen die in een ellendige toestand verkeren, met wie we medelijden hebben. Wat valt er dan precies te vieren?
In de islam is het woord dat het dichtst bij de verschillende betekenissen van ‘compassie’ komt het woord rahma. Dit woord is etymologisch verwant aan een vrouwelijk levenschenkend orgaan. Rahima betekent namelijk letterlijk ‘baarmoeder’ (zie ook het artikel van Arnold Yasin Mol in het septembernummer 2011 van Kerk & Israël Onderweg). Zoals de baarmoeder intiem verbonden is met het embryo en dit warmte en liefde schenkt, beschermt, voedt en helpt in zijn ontwikkeling, zo moet ook goddelijke compassie begrepen worden als goddelijke warmte, liefde, bescherming, voeding en leiding voor ontwikkeling. Compassie in de islam moet begrepen worden als liefdevol meeleven, begeleiden en ruimte geven voor ontwikkeling.

Overlevering van Mohammed
In de islam worden aan God [Allah] 99 attributen of titels toegekend. De twee belangrijkste titels van God in de Koran – het heilige boek van moslims – zijn ar-Rahmaan en ar-Raheem. Dit blijkt uit het feit dat vrijwel elk hoofdstuk van de Koran begint met de spreuk ‘In de naam van God, ar-Rahmaan [de Erbarmer], ar-Raheem [de Barmhartige]’. Deze twee titels van God hebben allebei betrekking op compassie (rahma). In de Koran staat verder: ‘Jullie Heer heeft zichzelf compassie (rahma) voorgeschreven’ (Koran 6:54). En in een bekende overlevering die buiten de Koran is opgetekend laat God aan Mohammed weten: ‘Mijn compassie (rahma) zal over Mijn wraak zegevieren (hadith qoedsi).’
Zoals de baarmoeder een nieuw schepsel omringt en voedt, zo doordringt de goddelijke compassie het hele bestaan (Koran 7:156). De profeet Mohammed benadrukte de grootheid van de goddelijke compassie ten opzichte van menselijke compassie in de volgende overlevering.
Het verhaal gaat dat op een dag een vrouw naarstig op zoek was naar iemand onder de oorlogsgevangenen die bij de Profeet gebracht waren. Toen ze een kind onder de gevangenen vond, nam ze het bij zich en drukte het tegen haar borst om het te zogen. Op dat moment richtte de Profeet zich tot zijn metgezellen en zei: ‘Denken jullie dat deze vrouw haar kind ooit in een vuur zou laten gooien?’ Ze zeiden: ‘Bij God! Voor zover het binnen haar macht is, zal ze haar kind nooit in een vuur laten gooien.’ De Profeet zei toen: ‘Waarlijk, God heeft meer compassie (rahma) voor Zijn dienaren dan deze vrouw voor haar kind.’

De maand van de compassie
Moslims kennen elk jaar één heilige maand die volledig in het teken van compassie staat. De vastenmaand ramadan wordt ook wel ‘de maand van de compassie’ (shahr-u rahma) genoemd. Daarin vieren en trainen moslims compassie. Moslims herdenken en vieren in deze maand dat circa veertienhonderd jaar geleden de Koran is geopenbaard aan de profeet Mohammed als leidraad en compassie voor de gelovigen. Tijdens de ramadan mogen moslims overdag niet eten, drinken, roken of seksuele gemeenschap hebben, dit alles om godvruchtiger en zachtaardiger te worden. Het is eveneens een les in dankbaarheid en zelfbeheersing. Onder het vasten valt ook het beheersen van de tong en van negatieve emoties. Gelovigen worden aangemoedigd elkaar te vergeven en niet boos te worden, om aanspraak te maken op de compassie van God. In de avond – bij het ontvasten – is het daarentegen een groot feest. Zo ook aan het eind van de ramadan bij het suikerfeest (ied-ul fitr, letterlijk ‘ontvastingsfeest’).
Ook wordt er in deze maand meegeleefd en gedeeld met de kwetsbaren en minderbedeelden in de wereld. Er wordt veel geld ingezameld voor goede doelen. Het delen met
de armen heeft tot doel de saamhorigheid te vergroten en het mogelijk maken voor een ieder – rijk of arm – om de goddelijke compassie werkelijk te kunnen vieren. Compassie vieren heeft in essentie te maken met het uiten van dankbaarheid voor de gunsten die God je gegeven heeft. Zoals de profeet Mohammed het verwoordde: ‘Wees tevreden met de dingen die God je gegeven heeft, en je zult tot de rijkste der mensen behoren.’

Kamel Essabane is redactielid van Nieuwemoskee. Bovenstaand artikel werd eerder geplaatst in Kerk & Israël Onderweg juni 2012