Een lach met een traan

Ken je die momenten waarop je beseft dat alles relatief is? En vergankelijk? Waardoor je ineens hele andere beslissingen neemt, rustiger ademhaalt en overweldigd wordt door een gevoel van overzicht hebben? Vandaag heb ik weer zo een moment. Mijn voelsprieten rijken angstloos zo ver ze kunnen. Ik ervaar een gevoel van kwetsbaarheid, dat tegelijkertijd gepaard gaat met helder zicht. Zoiets als het HD (High Definition) beeld van Veronica als het ware.

Door: Efza Üstüner

Wat het allemaal niet teweeg kan brengen, als de dood even dichtbij komt. Vandaag was ik bij mijn lieve oma. Ze heeft de ziekte van Alzheimer en de laatste tijd gaat ze erg hard achteruit. “Mam, waar is je bovengebit?” vraagt mijn oom. Tja, dat wilde ze zelf ook wel weten. Heerlijk, ze is iedere minuut weer verrast dat ik er ben, ik mag haar nog een kus geven. En nog één. Ook al weet ze niet precies wie ik ben. En soms weer even wel.

Als we aankomen, is het etenstijd. De eetkamer is gevuld door oude lichamen, sommige onder zware invloed van medicijnen. De ene lieverd kijkt me aan en deelt herhaaldelijk een onderonsje met mij, dat eigenlijk een binnenpretje is. Ik geef haar groot gelijk, lach met haar mee. Een opa scheldt, “god, god, godverdomme, oprrrotten nou!” Vervolgens lacht hij vol ongeloof. “Nou, het valt me nog mee zeg,” zegt hij. En dan weer: “klote, klote.” Hij kijkt voor zich uit en zijn frustratie is duidelijk.

Tussendoor roept mijn oom dat meneer echt op zijn taalgebruik moet letten. De verzorgers verzoeken hem ook te stoppen. Ik kijk om me heen en zie allemaal voor zich uit starende mensen. Leegte, leegte en nog eens leegte. De televisie staat aan, een kwijlende mevrouw met trillende handen zit ervoor. De televisie kijkt eigenlijk meer naar haar.

We nemen oma mee naar buiten. Even lekker roken en een kopje koffie. Ook voor ons een moment om uit die benauwende omgeving weg te zijn. Oma geeft aan dat ze bang is, en dat ze niet precies weet waarom. We laten haar zoveel mogelijk lachen. Ze vraagt: “Heb ik een man?” Mijn oom en haar zus geven antwoord. “Die had je wel, maar die is er al een tijdje niet meer.” Ze is verbaasd. Ik zeg: “Nou, misschien heeft u er één, maar weten wij daar niets van, dat kan natuurlijk ook.” Ze moet hard lachen en zo zijn er meer leuke momenten. Ze voelt zich op haar gemak en is duidelijk even in haar sas. Met (niet te veel) bezoek voelt ze zich veilig, maar haar angstaanvallen nemen met de dag toe.

Dit wilde ze zo niet, en dat heeft ze in gezondere omstandigheden duidelijk vast laten leggen. Toch houdt haar lichaam het vooralsnog vol. Dat zal niet lang meer zo zijn, dat is duidelijk. In de wandelgangen loop ik voor haar uit terwijl ze zittend in de rolstoel voortgeduwd wordt. “Zo meisje, je bent beter op de hoogte dan ik.” Oma wijst met haar vinger naar me. Ik zeg: “scherp opgemerkt.”

Ik had haar een tijdje niet gezien, maar was door mijn moeder goed voorbereid op haar verwardheid. Ik ging er moedig heen, maar kwam geraakt terug, ontroerd, vol liefde. Wie weet was dit de laatste keer. De dood is een deel van ons leven; zwaar, confronterend, ondraaglijk, maar ook mooi. Grapjes zijn goed en lachen is gezond.

Oma liet me vandaag lachen. Een lach met een traan. Het besef van onze vergankelijkheid maakt dat ik nu even in het moment leef. Even in het nu. Gisteren is niet belangrijk en straks komt hoe dan ook. Nu is nu even goed en bovendien alles wat ik heb.

Efza Üstüner studeert Onderwijskunde, verzorgt presentaties en leidt debatten. Daarnaast faciliteert zij in het kader van conflicthantering trainingen voor DiversityJoy. De trainingen zijn onderdeel van zogenoemde ‘omgekeerde ontwikkelingssamenwerking’ en gaan over positiviteit, verbinding en groei.