De vrijheid van Ramadan

Het is negen voor half drie en ik zit in een kale woonkamer met twee bordeauxrode tapijten, een kastanjebruine eettafel en een zwarte bank. De zuinigheid en verlatenheid overvallen me aangenaam, waardoor de leegte bevrijdend voelt. De helft van ons gezin bevindt zich op dit moment in Kabul, de hoofdstad van een islamitisch land, Afghanistan, waar het vasten een heilige ervaring is. Althans dat romantische idee had ik vóór ik er zelf tijdens de Ramadan van 2011 verbleef.

Door: Mona

Van zonsopgang tot zonsondergang niets eten en drinken, in Afghanistan is men bekend met de voorschriften rond Ramadan. Doch, ik wil mijn hart luchten over het dagelijkse verbreken van dit prachtige gebod bij zonsondergang, en met name over de wijze waarop het avondeten geserveerd wordt. Niet zo zeer over de smaak, die erg vet, ongezond en tegelijkertijd zalig was, maar vooral over de overmaat ervan.

Tijdens een van de talloze visites liep ik tegen een morele onaanvaardbaarheid van het aristocratische leven in Kabul aan. Toen het aantal gasten was opgelopen tot zestig personen, besloot men het avondeten te bestellen: rijst en kip, aubergine en kofta (gehaktballetjes), fruit en vla. Welnu, men zou denken dat er weinig  overblijft, aangezien de variatie niet groot was — voor Afghaanse begrippen — , en het aantal gasten almaar toenam.

Een teleurstellende tegenstelling volgde. Schalen rijst bleven over, en het fruit en de vla werden niet eens aangeraakt. De eerste fout: te veel besteld. Dan ligt het voor de hand dat al het overgebleven eten wordt weggeven aan mensen in de buurt die geen toegang hebben tot deze primaire levensmiddelen. Maar neen hoor! De schalen rijst werden op elkaar gestapeld, er viel Pepsi en Mirinda (een soort Fanta) overheen, de sappige groene druiven uit Panjsher werden verpletterd onder onoplettende voeten en alle vla werd zelfs zonder de folie eraf te halen in de prullenbak gezwiept.

Al deze onachtzaamheid tijdens de heilige maand Ramadan. De maand die staat voor bezinning, voor dankbaarheid. In deze maand dient voedsel als de Koran zelf gekoesterd te worden. Ik maakte me boos en eenmaal terug in Nederland weigerde ik meer te eten dan een kom soep; tot ergernis van moederlief. En aangezien het avondeten bij ons tevens als een algemene gezinsvergadering fungeert, ontkwam mijn eetgedrag ook niet aan een scherpe discussie. Doch, ik bleef weigeren de verscheidenheid en hoeveelheid gerechten op tafel goed te keuren. Het werd een moeizaam gesprek, dat eindigde met consensus over de notie van vrijheid.

Het vasten gaat niet enkel over eetgedrag, maar over iedere vorm van genot. Denk bijvoorbeeld aan geslachtsgemeenschap, kleding, make-up en sociale omgang. Hoe kan men al deze zegeningen tellen en dankbaar zijn als de nadruk alleen op eetgedrag ligt? Daarnaast kent ieder individu specifieke behoeftes die zich voor onthouding lenen.

Ik kan me goed vinden in de uitspraak van de filosoof José Ortega y Gasset: “Ik ben de optelsom van ik en mijn omstandigheden.” Het zijn niet de omstandigheden die het ik sturen. Men maakt zelf vrije keuzes in de context van bepaalde omstandigheden. Dus een ieder is vrij om te kiezen waarvan men zich wil onthouden. Net zoals men vrij is om te kiezen waarmee het vasten wordt gebroken, en net zoals men vrij is om überhaupt voor vasten te kiezen. Vanuit deze gedachte sloot ik de gezinsvergadering af door spontaan toe te voegen dat het vasten betrekking heeft op iedere behoefte.

Een uur na deze overdenkingen besef ik nu dat de woonkamer minder leeg is dan ik hierboven beschreef.  Een fortje van stapels boeken om me heen vullen mijn gedachtes, en creëren de eerder genoemde aangename bevrijding.  Als deze boeken mij genot verschaffen, dan dien ik af te zien van het lezen. Althans, voor even dan.

Wellicht valt mijn kritiek op het feestmaal te nuanceren en moet ik deze maand een uurtje eerder mijn ogen sluiten.

Mona is student aan Tilburg University. Zij schrijft verhalen en essays over verschillende onderwerpen.