Dwarsdenker (deel 3): Issa Samander

Tien betrokkenen – wetenschappers, journalisten, kunstenaars of activisten – maakten voor ZemZem, Tijdschrift over het Midden-Oosten, Noord-Afrika en islam, een portret van een figuur die hem of haar persoonlijk inspireert. Iemand die stof doet opwaaien. Iemand van naam, of nog redelijk onbekend. Tien portretten, tien verschillende mensen met verschillende opvattingen, negen nog in leven, en allemaal zetten ze ons aan tot nadenken. Nieuwemoskee kreeg toestemming de portretten van deze interessante denkers online te presenteren. Hieronder volgt deel 3 met de Palestijnse Issa Samander.

Issa Samander: Verzamelaar van waardigheid
Wie in de Palestijnse diaspora uit een gevoel van onmacht weleens overweegt de strijd voor rechtvaardigheid te stoppen, kan hernieuwde inspiratie vinden in de gedachte aan de onvermoeibare Palestijnse activisten aan het front, in de bezette Palestijnse gebieden. Issa Samander van het Ma’an Development Centre is zo’n activist.

Door: Fadi Hirzalla

Frustratie ligt op de loer wanneer je als Palestijn in de diaspora in de maatschappelijke discussie claimt dat ook jouw volk recht heeft op een waardig bestaan, zonder verdrijving, zonder ontmenselijking, zonder dwang. In een land als Nederland begint de respons op die claim immers maar al te vaak met ‘ja maar’, gevolgd door verwrongen woorden over de daders en slachtoffers van het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Voor de gemiddelde Nederlander zal het moeilijk voor te stellen zijn hoezeer werkelijk meeleven met een onderdrukt volk de stemming drukt. Nou, het drukt de stemming platter dan een dubbeltje, als je niet oppast. Daarentegen neemt hier in Nederland in mijn beleving de discussie over het Israëlisch-Palestijns conflict – in zaaltjes, in artikeltjes, in televisieshows, in de kroeg – dan ook soms te veel de vorm aan van een frivole, intellectuele exercitie. Een spel, gedaan als een leuk tijdverdrijf of om carrière te maken. Hoewel ik voorstander ben van leukigheid en carrière maken en niet van depressief zitten zijn, kleeft er een luchtje aan zo’n discussie. In algemene zin is het uiten van een politieke mening weliswaar een goede gewoonte, maar in dit geval is het mij soms te doelloos en te vlak. Het heeft te veel weg van gezellig over de Holocaust kletsen. Voor mij werkt dat niet zo.

Maar het goede nieuws is dat, omdat vergelijkingen mank gaan tussen de frustraties ‘hier’ in de diaspora, en ‘daar’ in de hel, er voor Palestijnen in Nederland amper reden te vinden is om te verdrinken in zelfmedelijden of misantropie. Hoe klein is onze frustratie vergeleken met de offers, het verlies en de strijd van een Palestijn aan het front? Pietepeuterig klein, hoor ik u met recht denken. Waar wij tegen stupiditeit of apathie aanlopen, staan zij oog in oog met tirannie.

Ik heb het niet eens over de Palestijnen daar die de handen vol hebben aan fysiek of mentaal overleven, maar over een meer select gezelschap van mensenrechtenverdedigers, over activisten die het weten op te brengen geweldloos ten overstaan van de Israëlische bezetter beetjes waardigheid voor hun medemens te verzamelen. Ik denk aan die activisten als mijn stemming wordt platgedrukt, als mijn voorstelling van hoe het moet zijn om als sub-mens door het leven te gaan eigenlijk onverdraaglijk is. De gedachte aan hen revitaliseert de gemoederen.

Boeren
Issa Samander is zo’n activist. Zijn werk bestaat uit het helpen van eenvoudige boeren wier land op de Westoever – uiteraard ‘om veiligheidsredenen’ – wordt gestolen door de Israëli’s. Zijn doel is het bijeenbrengen van die boeren in lokale buurtcomités, om met hen gezamenlijk te bedenken wat ze kunnen doen om hun land terug te krijgen of om met de grote repercussies van het verlies van hun land om te gaan.

Dat het dagelijks verlenen van zulke slachtofferhulp, aan hen die onrechtvaardig verliezen en dus in zak en as zitten, zware arbeid is, moet voor een ieder voor te stellen zijn. Samanders inzet is echter ook zwaar omdat het zelden resulteert in concrete winst voor de boeren. Een juridisch protest is bijvoorbeeld vrijwel altijd krachteloos, omdat Israëls notie van recht en eerlijkheid gestoeld is op het idee dat Israëli’s hun annexatiebelangen, hoewel strijdig met internationaal recht, moeten kunnen beschermen.

Dat Issa Samander zijn werk toch voortzet, dag in dag uit, getuigt van een doorzettingsvermogen dat ikzelf nimmer in de polder heb hoeven op te brengen. Het is echter ook de persoonlijke historie van Samander, zijn wording tot de bescheiden antiheld die hij nu is, die hem tot inspirator kan maken van een ieder die zich inzet voor mensenrechten en uit een gevoel van onmacht weleens overweegt er de brui aan te geven.

Gewond
Samander raakte zijn thuis en leven kwijt in het door Israël bezette Oost-Jeruzalem, na daar het grootste deel van zijn leven te hebben gewoond. Plotseling verloor hij volgens Israël het ‘recht’ om daar te wonen, ook al stond hij al sinds 1967 geregistreerd als inwoner. Van de ene op de andere dag werd hij gedwongen te verkassen naar een andere plek op de Westoever, Birzeit, om daar een nieuw leven op te bouwen.

Samander raakte ernstig verbrand in de buurt van Ramallah, waar hij deelnam aan een vreedzame betoging van lokale boeren en internationale activisten. De demonstratie was gericht tegen het Israëlische beleid dat het Palestijnse boeren onmogelijk maakt hun land te bewerken. Israëls leger, volgens zichzelf het ‘moreel meest hoogstaande’ leger op aarde, gooide een geluidsbom in de menigte, waardoor Samanders broek vlam vatte. De huid van zijn been raakte ernstig verbrand en heelde slechts in de loop van jaren.

Samander liep meer  verwondingen op toen hij als fotograaf aanwezig was bij een vreedzame demonstratie tegen Israëls muur en de bezetting in een dorpje bij Betlehem. Hij werd samen met andere betogers door Israëlische soldaten afgeranseld met geweerkolven en de gevangenis ingegooid, met rugletsel als gevolg. Later werd hij door Israël vervolgd, zogenaamd voor het aanvallen van soldaten. Principieel als hij is, accepteerde hij als een van de weinige Palestijnen die door Israël worden aangeklaagd geen schikkingsvoorstel (dat wil zeggen, onschuld ontkennen in ruil voor een financiële straf); en als enkeling van de slechts één procent van alle Palestijnse gedaagden werd hij in het gelijk gesteld door de desbetreffende Israëlische ‘militaire rechtbank’.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de menselijke drama’s die Palestijnse mensenrechtenactivisten als Samander ervaren. Het mag bewonderenswaardig heten dat hij desalniettemin niet alleen zijn vreedzame activisme voortzet, maar ook zijn hart op de goede plek heeft gehouden. Hij is niet verbitterd geraakt, gek genoeg. Ook is hij niet zo’n Palestijnse beroeps-NGO’er die zich voor een of ander doel inzet om eigenlijk zichzelf te bedruipen met subsidie uit het Westen. Zulke nepactivisten zijn er al te veel, weet ook Samander zelf. Hij is anders. Hij blijft de vriendelijke en timide man die hij is, en hij blijft de kracht vinden om anderen te helpen in een gebied waar mensen zichzelf niet weten te helpen. Dat inspireert.

Fadi Hirzalla is redacteur van ZemZem, politicoloog en communicatiewetenschapper. Hij is bestuurslid van het Nederlands Instituut Palestina/Israël (NIPI), en werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Utrecht. Dit artikel is deels gebaseerd op een portret van Samander door Frank van Lierde, in Veiligheid onder schot (Cordaid, Den Haag 2010).

ZemZem verschijnt driemaal per jaar in boekvorm. Een jaarabonnement bedraagt 25,- euro (in Nederland). Zie www.zemzem.org.