(On)gelooflijke vragen
admin | aug 06, 2012 | Reacties 12
Wereldwijd leven mensen met uiteenlopende levensbeschouwingen. Op Nieuwemoskee.nl wordt dat regelmatig zichtbaar. We zijn bovendien niet bang om taboes te doorbreken of ‘heilige huisjes’ omver te gooien. Blogteamlid Mireille Niël en redactielid Ceylan Weber hebben een verschillende visie op geloven. Zij spraken af om elkaar openhartige vragen te stellen, die anders vaak op het puntje van onze tong blijven hangen. Vandaag deel twee in de serie (On)gelooflijke vragen, waarbij de rollen worden omgedraaid en Ceylan een vraag aan Mireille stelt.
Zingeving
Beste Mireille,
Deze keer aan mij de beurt om jou een vraag te stellen die me regelmatig op de tong brandt als ik met mensen spreek die niet geloven, of die zeggen niet zeker te weten of er een transcendente kracht bestaat. Een vraag die ik maar zelden hardop stel, al is het maar omdat ik me realiseer dat het een complexe vraag is. Maar deze kans grijp ik graag met beide handen aan.
Wat ik mij telkens weer afvraag als mensen zeggen niet in een transcendente, dat wil zeggen een deze wereld overstijgende macht of kracht te geloven, is waar zij de zin van het leven dan op baseren. Voor mij hebben geloven en zingeving namelijk heel veel met elkaar te maken. Als ik om mij heen kijk, het nieuws volg, en soms naar hartverscheurende verhalen luister, dan lijken welzijn, geluk, gezondheid en kansen vaak zo oneerlijk verdeeld, dat ik niet kàn geloven dat het leven stopt bij wat we kunnen waarnemen.
Ik begrijp dat bijvoorbeeld kinderen krijgen, werk, een passie, een hobby of ‘gewoonweg’ een goed mens proberen te zijn, mensen een gevoel van zin kunnen geven. Toch ervaar ik deze zaken zelf als ‘kleine bronnen van zingeving’, en heb ik het nodig om te kunnen vertrouwen op het feit dat er uiteindelijk een alomvattende balans bestaat waarin iedere mens die geboren wordt, dezelfde kansen op welzijn en geluk en misschien ook verlichting krijgt. Als die balans voor ons onzichtbaar blijft, dan heb ik het nodig erop te kunnen vertrouwen dat deze zich op een andere manier manifesteert. Wat is mijn geluk waard als zoveel andere mensen creperen? Als dat de hele werkelijkheid is, dan wil ik daar niet in leven; zelfs niet als ik er alles aan probeer te doen om mijn steentje aan het goede bij te dragen. Daarom zijn vertrouwen in het goede en in ‘Al dat Is’, zoals ik God vaak voor mezelf omschrijf, en geloven voor mij ook nagenoeg synoniem.
De geschiedenis maakt duidelijk dat wij mensen niet in staat zijn om voor zo’n balans te zorgen, althans vooralsnog niet. En ik denk eerlijk gezegd dat we ook niet op dat punt zullen komen, ook al zijn er mensen die ervan uitgaan dat we naar steeds mooiere spirituele wezens evolueren. We zijn allemaal ‘slechts’ een onderdeel van ‘Al dat Is’ en kunnen dus nooit het geheel overzien. Misschien kunnen we bij voldoende oefening hooguit nu en dan ervaren een vloeiend onderdeel van dat geheel te zijn. Er is dus een overstijgende kracht nodig om die balans mogelijk te maken, die niet stopt bij onze beperkte mogelijkheden.
Ik hoop dat ik mijn vraag hiermee voldoende duidelijk maak, want die luidt dus: waar vind jij jouw existentiële zingeving als je niet gelooft of twijfelt aan het bestaan van een transcendente kracht?
Hartelijke groeten,
Ceylan
Ceylan Weber is redactielid van Nieuwemoskee. Zij publiceert en adviseert over emancipatie en islam en is gastdocent in het hbo.
Beste Ceylan,
Deze vraag had ik natuurlijk wel een beetje verwacht. Ik denk dat het de meest essentiele vraag is van een gelovige aan een ongelovige.
Ik geloof niet direct in een transcendente macht of kracht, maar ik weet wel dat er een heleboel is dat wij mensen niet weten en niet snappen. Onze kennis van het leven, het universum en alles om ons heen is gigantisch, maar tegelijkertijd ook vreselijk beperkt. De mensheid is pas net op aarde en onze planeet is slechts een korrel zand in een woestijn. We zitten op de pluis van Horton[i] of in de grot van Plato, waar we alles slechts als schaduwen kunnen waarnemen en slechts kunnen raden naar de werkelijkheid. Het leven stopt niet bij wat we kunnen waarnemen en we kunnen inderdaad het geheel niet overzien, zoals jij al schreef.
Wij mensen willen zo graag dat ons leven nut heeft en accepteren niet dat het lot zo willekeurig is. Waarom lijden sommige mensen zoveel? Waarom is er zoveel onrecht? En wat gebeurt er als we doodgaan? Zolang de mensheid bestaat, hebben we hier verklaringen voor willen vinden. Alle geloven spreken over een eindoordeel en een leven na de dood. Natuurlijk leef ik, als niet gelovige, ook met deze vragen en ook ik vind het moeilijk om al het onrecht in de wereld te accepteren. Aanvaarden dat het leven willekeurig is, vraagt veel van een mens. Maar de oplossingen die in de vorm van geloof worden aangeboden, zijn voor mij niet bevredigend.
Mij lijkt het duidelijk dat religie door de mensheid is geschapen om onze basisangsten in toom te houden. Religie is daarmee gebaseerd op emoties. We zoeken iets dat ons beschermt, dat ons leven zin geeft, dat doorgaat na de dood en dat ons tot slot ook in een groter geheel plaatst. Als we geen rationele verklaring kunnen vinden, dan noemen we het God. Gedachten als ‘Gods wegen zijn ondoorgrondelijk’ en ‘Het is Gods wil’ zijn prettig als je gek wordt van onbegrip of verdriet. Hierbij komt ook dat religie mensen verbindt door gedeelde rituelen en morele en sociale waarden. Ik zie religie als troost voor de mensheid en vind het best jammer dat ik die troost niet kan aanvaarden, omdat ik niet kan geloven in theorieën zonder rationele verklaring. Het lijkt me heerlijk om door het leven te stappen met een vertrouwen in een hogere macht die zorgt dat het uiteindelijk allemaal goed komt.
Maar nu heb ik jouw vraag nog niet beantwoord over hoe ik zin geef aan mijn bestaan. Er zit voor mensen zoals ik vrees ik niets anders op dan ons vast te houden aan wat jij ‘kleine zingeving’ noemt. Voor mij is dat simpelweg de overtuiging dat het goede meer oplevert dan het slechte. ‘Wie goed doet, goed ontmoet’, weet ik uit ervaring. En zelfs al gaat het niet altijd op, ik vind het prettig om te weten dat ik in ieder geval vanuit goede bedoelingen gehandeld heb. Een schoon geweten is me heel veel waard. Niet uit godvrezendheid maar omdat het beter voelt.
Ik probeer te leven met empathie en haal voldoening uit goede vriendschappen, liefdevolle relaties, het delen van informatie en ervaringen, en mensen dingen geven waar zij blij van worden. Mensen zijn me dierbaar en ik zie ze graag gelukkig. Ik heb nooit het idee dat anderen er op uit zijn om mij pijn te laten lijden en als ik weleens teleurgesteld word door de daden van anderen, dan zie ik dat als voortkomend uit onbegrip, onmacht, gebrek aan kennis of mijn eigen tekortkomingen. Ik blijf van het leven houden omdat er zoveel fascinerende dingen zijn. En omdat er nog zoveel te leren valt en er telkens weer nieuwe dingen ontstaan.
De vraag naar het nut van mijn bestaan is iets waar ik vaak mee worstel en ik heb dan ook een sterke drang om iets te creëren wat blijvend is. Ik maak graag mooie dingen maar tot nu toe is er niets waarin ik geweldig uitblink. Toen ik het hier laatst met mijn oudste zoon over had zie hij: “Je hebt ons toch gemaakt, dat is al heel wat!” Hij heeft gelijk natuurlijk.
Wat betreft zingeving zal ik het voorlopig hiermee moeten doen. Ik accepteer het mysterie omdat kennis niet voorradig is. Maar het is ook wel leuk, want alles is mogelijk wat mij betreft!
Hartelijke groeten,
Mireille
Mireille Niël is lid van blogteam van Nieuwemoskee. Ze woont met haar man en twee zoontjes in Jordanië en werkt daar als lerares Engels als tweede taal op een basisschool in Amman.
[i] Horton is een olifant in een digitale animatiefilm ‘Horton Hears a Who!’ van Dr. Seuss. Horton probeert een microscopisch kleine gemeenschap dat op een pluisje leeft, tegen haar buren te beschermen, die niet in hun bestaan geloven.
Geplaatst in: Verdieping
Reacties (12)
Geef een reactie | Trackback URL
Geef een reactie
Spelregels:Voordat reacties worden geplaatst, worden ze getoetst aan de volgende criteria:
- Wees kritisch: Reageer inhoudelijk en niet op de persoon en onderbouw je reactie zoveel mogelijk met argumenten. Verwijs waar mogelijk naar concrete feiten en/of voorbeelden.
- Wees verfrissend: Geef vooral originele, frisse reacties die een nieuwe of andere kijk op het onderwerp geven. Wees kort (maximaal 400 woorden), krachtig en blijf bij het onderwerp (ontopic).
- Wees genuanceerd: Generaliseer niet waar dat niet past. Vermijd zwart-wit voorstellingen en wij-zij denken. Discriminerende, beledigende en (be)dreigende uitingen zijn niet toegestaan.
Loading...
Beste Ceylan,
Even voor de duidelijkheid: vind volgens jou die balans nu plaats tijdens het ‘aardse’ leven of na de dood? (een soort eindafrekening)
Beste Ceylan,
De vragen waarmee u zit, zijn vragen die bij het leven horen: als mens streef je immers naar een zinvol bestaan. Voor mij is de kern om zin te geven aan het leven: de “liefde”ën daarbij proberen “goed” te zijn voor de ander,jezelf,de natuur, enz. Goed zijn omdat dit het beste is voor ons allemaal én omdat het ook gewoon prettig voelt, zelfs als het niet helemaal in mijn eigen belang is.Geloof in een hogere macht is daarbij voor mij persoonlijk niet zo belangrijk maar het inspireert sommige mensen wel tot het goede. En, om dat goede én de liefde voor elkaar en jezelf gaat het uiteindelijk. Zo wordt de wereld stapje voor stapje beter. Het voelt goed daaraan bij te dragen. Alle goeds toegewenst voor U!
Ik geloof zelf wel dat er ‘meer’ is (ben dus geen atheist), maar ik denk dat in het moment voor je dood gaat vooral je menselijke relaties aan je voorbij trekken. Je liefdes, familiebetrekkingen, vriendschappen etc. Zoiets zou ik zeker niet onder ‘kleine bronnen van zingeving’scharen, ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat iemand ‘God’ belangrijker kan vinden dan dat.
Ik geloof in een schepper, maar niet in de god van de bijbel, tora of koran. Deze geloven hebben in de loop van de geschiedenis aangetoond dat zij meer kapot hebben gemaakt dan mij lief is. Mensen die geschreven woorden verheffen tot woorden van (een)god, zijn mensen die hun eigen waarden en normen verliezen en zich verschuilen achter die van een zogenaamd almachtige god.
Op die wijze vinden zij een rechtvaardiging voor het verwerpen en soms zelfs doden van andersdenkenden en dat terwijl hun god juist vredelievendheid en menslievendheid predikt.
Toch even reageren op Mireille’s zinsnede: “Het lijkt me heerlijk om door het leven te stappen met een vertrouwen in een hogere macht die zorgt dat het uiteindelijk allemaal goed komt.”
Dat is iets waarvan niet-gelovigen vaak veronderstellen dat een onderdeel is van een Godsgeloof.
Misschien geloven sommigen ook op die manier, maar theologisch/spiritueel houdt dat mijns inziens niet echt veel steek, dus nuanceer ik het denkbeeld toch graag even vanuit een visie die volgens mij nog veel meer gelovigen er op na houden.
God is namelijk niet diegene die er voor zorgt dat we nooit moeilijkheden tegen komen of die heel snel weer oplost. God is echter wel de kracht die, als we er voor open staan, er voor kan zorgen dat we sterk genoeg worden om met die moeilijkheden om te gaan.
Ik ga daar trouwens dieper op in, in een essay over “Why God allows evil.” Je kan dat hier downloaden: http://the.writingsofjonas.net/why_does_god_allow_evil
Daarnaast ook even opmerken dat ik dit opnieuw een fantastische dubbeltekst vind. En dat ik Ceylan helemaal bijtreed als ze zegt dat ‘kleine bronnen van zingeving’ niet altijd lijken te volstaan. Ook ik vind dat we moeten kunnen vertrouwen “op het feit dat er uiteindelijk een alomvattende balans bestaat waarin iedere mens die geboren wordt, dezelfde kansen op welzijn en geluk en misschien ook verlichting krijgt.” Anders lijkt het bestaan in het geheel me vrij onrechtvaardig, zelfs al bestaan er veel vormen van ‘kleine zingeving’ en kunnen die ons op een warme dag genoeg lijken. Want wat op koude dagen? Wat als het té moeilijk wordt om in die kleine zingeving nog kracht te putten. Maar dan kom ik weer terug bij het bovenstaande.
Beste Klukloz,
Ik denk idd dat er na het leven op deze aarde nog een vorm van bestaan is en dat er in het totaal van dat bestaan uiteindelijk balans is. Ik zou dat overigens nooit formuleren als ‘eindoordeel’. Die balans maakt het m.i. juist mogelijk om dat soort termen achter ons te laten. Ik geloof sterk dat ieder mens geboren wordt met aanleg tot het goede. Als dat er niet uitkomt in het leven op aarde en/of zoals wij dat kunnen waarnemen, is daar waarschijnlijk een reden voor die wij ook niet kunnen zien. Tot slot denk ik intussen wel te hebben geleerd, dat niets zo simpel is als het op het eerste gezicht lijkt. En dat er waarschijnlijk (veel) meer is dat wij niet waarnemen en/of weten, dan wel.
Beste Jonas,
Je doet nu voorkomen alsof Mireille en andere niet-gelovigen jullie niet of verkeerd begrijpen maar wat is dan het verschil tussen
“een hogere macht die zorgt dat het uiteindelijk allemaal goed komt” en
“dat er uiteindelijk een alomvattende balans bestaat waarin iedere mens die geboren wordt, dezelfde kansen op welzijn en geluk en misschien ook verlichting krijgt”?
En is dat dan gedurende jouw leven of als het er maar een keer van komt, al zou dat nog 1000 jaar duren? (De eindtijd etc.)
Want als het binnen jouw/een mensenleven is dan begrijp ik de gedachte “Anders lijkt het bestaan in het geheel me vrij onrechtvaardig” lijkt me dat een wensgedachte. De onrechtvaardigheid is er immers en neemt niet af.
Als het over een langere periode en een ‘nieuw leven na de dood’ gaat dan ontgaat me juist elke onderbouwing van het nut en/of zin van het ‘aardse’ leven omdat die balans er immers niet is en als die er onzichtbaar/onmeetbaar wel zou zijn dan zou er geen enkele reden zijn om goed te leven omdat er toch wel een balansvereffening plaatsvindt.
Beste Ceylan,
Bedankt voor je reactie.
Dan zat ik dus al aardig in de juiste richting maar ik wilde het niet voor je invullen en op de zaken vooruit lopen of juist geheel verkeerd te reageren.
Wat ik, zelfs met je toevoeging, nog steeds mis is wat volgens jou nou de zin van het leven is.
En waarom zou je je zorgen maken om of inzetten voor hongerige, arme of anderszins hulpbehoevende mensen wanneer je gelooft dat er uiteindelijk toch een balans opgemaakt en alles gelijkgetrokken wordt?
Ik zou niet willen leven in een wereld waarin iedereen die het maar enigszins goed heeft zou denken: “Ach laat ze, uiteindelijk komt het wel goed met ze. daar kun je op vertrouwen.”
Blijkbaar vertrouwen velen daar gelukkig toch maar niet op en proberen het in het hier en nu te verbeteren al zal het nooit perfect worden en blijft het een druppel op een gloeiende plaat.
Om terug te komen op de vraag, is er leven na de dood, de meeste onder ons zijn niet echt religieus meer, we hebben een nieuw geloof, wetenschap. Vele mensen proberen rationeel en logisch te denken en komen tot de volgende conclusie. We worden geboren, we ontwikkelen een bewustzijn, worden oud en sterven, ons bewustzijn is niet meer en ons lichaam vervaagt met de tijd. Is dit dan de definitie van geen leven na de dood? Neen, omdat als we leven zijn we ons bewust maar als we niet leven niet, na ons komen er nog andere. Het is niet onze persoonlijkheid die terug tot bewustzijn komt maar gewoonweg een ander, dat noemt men de cyclus van het leven, alles heeft een beginpunt en een eindpunt, en wanneer het één eindigt begint er een ander.
Beste Klukloz,
De vraag naar de zin van het leven is misschien wel een te grote vraag voor ons. Maar ik heb hem zelf gesteld, en wie A zegt …
Voor mij heeft de zin van het leven veel te maken met het iets goeds kunnen betekenen voor één of meerdere personen en/of de natuur tijdens je leven. En ook wel met het blijven leren van – vooral ethische – levenslessen. Dat wijkt misschien niet eens zoveel af van de zin die veel mensen die niet geloven, ervaren.
Het verschil is dat ik geen zin kan ervaren als ik er niet op zou vertrouwen dat er een hogere kracht bestaat, die – op momenten/plekken waar wij falen, of soms geen kans krijgen – uiteindelijk voor een eerlijke balans zorgt.
Ik zou het ook zo kunnen formuleren dat ik zoveel waarde aan rechtvaardigheid hecht, dat ik dat vertrouwen als voorwaarde nodig heb om enige zin in handelen te ervaren.
Beste Ceylan,
Bedankt voor je toelichting.
Zo is het plaatje wat je schetst van jouw visie toch wat completer en duidelijker voor me.
We gaan overigens een heel eind gelijk op al valt bij mij, maar dat had je vast al begrepen, de hogere kracht voor balans af.
Mijn eindconclusie en visie op dat punt is daar dan ook van af geleid: het leven is (volgens mij) niet rechtvaardig.
Maar ik begrijp jouw visie en hoop/basis van vertrouwen.
Bedankt voor je reacties.
Als niet gelovige haal ik zingeving uit het zin geven aan wat ik zie, hoor en ervaar. Het streven naar volheid staat voor mij niet los van hoe anderen naast mij leven. Al betekent dat niet dat ik altijd voor iedereen klaar kan staan of wil staan, daar moet ik voor mijzelf steeds een balans in zien te vinden: aan jezelf denken is net zo goed belangrijk als het denken aan een ander. Bijzondere situaties, verwondering over de schoonheid van de wereld en het leven, samenzijn met familie en vrienden (momenten van ervaren harmonie en de bewustwording daarvan) en het mijn best doen constructief te werken aan een sociale wereld maken voor mij het leven zinvol. Daarbij leg ik voor mijzelf de nadruk op het moment. Mocht er toch meer blijken te zijn dan is dat een mooie gift: ik zou graag mijn moeder weer eens terug zien, maar ik ga er vanuit dat dit niet zal gebeuren.