Theo, de onbegrepen profeet van de moderne tijd

salimaبسم الله الرحمن الرحيم In de naam van God, de Barmhartige, de Genadevolle.

Vandaag is het 11 jaar geleden dat de meest uitgesproken cineast van Nederland, Theo van Gogh, door een moslimterrorist werd vermoord. Dit drama heeft de natie enorm geschokt. De eerste keer dat ik erover hoorde, dacht ik dat het een grap was. Ik zat in de trein, net terug van het strand van Zandvoort en had een gele bloem uit de duinen in mijn hand. Ik hoorde een aantal jonge mensen in de trein zeggen dat een moslimterrorist Theo van Gogh had vermoord. Het moment dat ik dit hoorde, zonk ik in mezelf en in de bloem die ik in mijn hand hield. Ik keek naar de blaadjes; de kroon, het gele poeder op mijn vingers en dommelde in een surrealistisch moment. Theo van Gogh was dood…

Door: Salima El Musalima

Ik was destijds studente rechten aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Ik herinner me dat ik kort voor zijn dood in de boekenwinkel van de Universiteitscampus liep en zijn boek Allah weet het beter ontwaarde. Het was potsierlijk tentoongesteld en eiste alle aandacht op, net als de auteur die op de cover van het boek stond. Ik bladerde erdoorheen. Hoewel zijn scherpe manier van schrijven wel amusant was, zag ik het boek als weer een poging om moslims te discrimineren. Ik droeg in die tijd een hoofddoek en kon aan den lijve voelen hoe het is om een buitenstaander te zijn; een herkenbare moslim.

Een andere keer was ik in de tram, op weg naar de universiteitscampus. Twee jonge studenten van het type dat we ‘corpusballen’ noemen hier in Nederland; bevoorrechte, witte jonge mannen die studeren aan topuniversiteiten en onderweg zijn om onderdeel te gaan maken van de elite die ons land in zijn macht heeft. Schaterlachend lazen ze een column van Theo van Gogh. Ze hielden van de manier waarop hij de draak stak met moslims. Ik kon alleen ‘geiteneukers’ horen gevolgd door bulderend gelach. ’Geiteneukers’ is een term die door Theo werd uitgevonden. Hij bedoelde er moslims mee.  Ik zat naast hen met mijn hoofddoek op. Het was een pijnlijk moment, maar ik zei niets.

Een paar weken later kwam een islamitische vriendin naar me toe om me uit te nodigen voor een evenement op de campus, dat door Theo geleid zou worden. Tegen die tijd had ik er genoeg van gekregen. Ik vertelde haar dat ik niet in de stemming was om met weer een of andere moslimbasher te gaan debatteren. Dit was hoe ik Theo van Gogh zag. Ik wist weinig van zijn werk of missie. Ik geloofde dat hij ‘een hen was’. Achteraf bleek ik te snel met mijn conclusies. Theo was een einzelgänger, hij was niet ‘een van hen’.

De dag dat hij werd begraven, was ik in Amsterdam, in de tuin van het ‘Achterhuis’, onder de oude kastanjeboom van Anne Frank. Ik wist niet dat Theo die dag begraven zou worden. Ik was er om een spiritueel en artistieke project te regisseren. Ik had als visie om vrouwen te portretteren in een natuurlijke omgeving, terwijl ze een lampje vasthielden dat brandde op olijfolie uit het heilige land van Palestina. Ik wilde vrouwen van verschillende achtergronden verenigen door ze op een heilig moment onder Anne’ s boom te fotograferen. De eerste vrouw die onder de boom werd gefotografeerd was een moslima. Het was die nacht ‘Laylatul Qadr’. De heiligste nacht in de islam, de nacht van het Lot. Het was ijskoud en ik kon geen moslimvrouw vinden die ik daar zou kunnen fotograferen. Vriendinnen annuleerden. Uiteindelijk heb ik mijn zusje ‘omgekocht’ voor een beetje geld (dat ze later heel lief aan onze moeder gaf). Het was zonsondergang. De luide halsbandparkieten in de oude boom vlogen met luid kabaal naar hun schuilplaatsen. Er was een magische, Bijbelse sfeer in de tuin die niets anders bevatte dan een gigantische kolossale boom met eronder op de grond gevallen bladeren en kastanjes. In een hoek was er een duiventil. Mijn zus was gekleed in een witte met de hand geweven katoenen sari, terwijl ze in haar hand een schelp vasthield die mijn moeder in onze moestuin had gevonden. Ik vulde de schelp met olijfolie, voegde er een van een sigaarplant-vezel gerold lontje aan toe en stak het aan. De brandende schelp was het enige lichtje in de tuin en het geheel had een magische atmosfeer. Later, toen ik thuis aankwam ontdekte ik dat de crematieplechtigheid van Theo simultaan met onze sessie bij de Anne Frankboom had plaatsgevonden.

Zijn moeder is het enige wat ik me kan herinneren van de crematieplechtigheid, waarvan fragmenten werden uitgezonden in het avondnieuws. Ik zag een moeder die zeer veel van haar kind hield. Een uitgesproken, eerlijke, stoere en lieve dame die hield,.. heel, heel, heel veel van haar zoon hield. Ze verdedigde hem tegen de intellectuelen die zeiden dat Theo zijn dood over zichzelf had afgeroepen door de islam te bekritiseren. Daar was ze, een oudere dame die over haar kind sprak die haar met bruut geweld was ontnomen. Haar ogen en houding verraadden echter dat we hier met een krijgerin te maken hadden, eentje die zal vechten met alles wat ze heeft voor waar ze in gelooft. En ze geloofde in haar zoon.

Haar zoon was een van de weinige mensen die het aandurfden om niet alleen de democratische waarde van de vrijheid van meningsuiting te verdedigen, maar ook een personificatie van deze waarde te worden. Theo kwam uit een lange lijn van christelijke predikanten en het was zijn overgrootvader die de broer van de kunstschilder Vincent van Gogh was. Vincent was begonnen als Christelijke predikant, maar heeft later het preken aan zijn schilderijen overgelaten. Helaas heeft hij tijdens zijn leven geen groot publiek kunnen bereiken met zijn schilderijen. Hij verkocht er nada. Pas na zijn dood werd hij beroemd.

Theo noemde zichzelf de predikant van de nihilistische gemeente. Zijn missie was vrijheid. Hij liet geen kans onverlet om voor de vrijheid te preken. Zelfs in de nonchalante manier waarop hij zich kleedde sprak de vrijheid. Niks, geen leuke hippe vent. Hij zag eruit als een zwervende lompe boer met een sigaret in de ene hand en een fles in de andere. Hij deed alles op zijn manier. Zijn hele leven was in alles een uitdrukking van het ene ding waar hij (nog in) geloofde: vrijheid. Vaak ging hij ver, heel ver, te ver voor velen, zoals toen hij ‘zieke’ grappen over Joden in Auswich maakte. Hij was geen antisemiet. Helemaal niet. Hij maakte deze opmerkingen, omdat het moest, omdat de prediker van de nihilistische gemeente elk heilig huisje moest schoonwassen van zijn ongenaakbaarheid. In zijn ogen was de vrijheid van meningsuiting voortdurend in gevaar en als een vurig prediker moest hij het voortouw nemen om alle ‘idolen’ van hun voetstuk te stoten. Hij deed dit met het koningshuis, politici, beroemde mensen, de Bijbel, joden, moslims, zwarten, blanken, de Elite, feministen, corporaties, de politiek, de ‘linkse kerk’, etc. In zekere zin was hij de Don Quichotte van Nederland. Een op zijn zachtst gezegd zeer kleurrijke figuur in de vaak zo saaie Lage landen.

Wat ik nu weet, wist ik toen nog niet. Theo was niet alleen een rebellerende kunstenaar met een grote mond. Hij was ook een kunstenaar met een missie. Zijn missie was: vrijheid voor iedereen, ook voor mij. Hij vocht tégen de Nederlandse elite die onze vrijheden willen beperken. Hij vocht vóór de vrijheid. Een groot goed waar velen hun leven voor hebben opgeofferd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zonder deze vrijheid kan ik geen praktiserend moslim zijn, zonder vrijheid kan ik als vrouw niet doen wat ik wil. Zonder vrijheid kan geen enkele religie zich vrijelijk uitdrukken. Zonder vrijheid kunnen duiven niet vliegen, en als de duiven niet kunnen vliegen zal er geen vrede zijn.

Ik las zijn artikelen, de interviews die hij gaf, ik bekeek zijn films en de persoon die ik uit de puzzel ontrafelde was een zeer liefdevolle man, een lieve vader en een mompelende feminist die vrouwen lief had, maar toch zijn uiterste best deed om dit te verbergen. Ik ontdekte dat Theo een onbegrepen profeet van de moderne tijd was. In de complexe tijd waarin we leven en waarin de maatschappij steeds diverser en multicultureler wordt, is niets heiliger dan vrijheid, want alleen vrijheid kan de basis zijn die ons allen verenigt. Theo mocht weliswaar niet net zo gemakkelijk over het water hebben gelopen als Jezus, noch mocht hij de zee met zulk gemak hebben gescheiden als Mozes. Theo mocht ook weliswaar geen heilig boek hebben voortgebracht, waaruit hij kon reciteren, noch met lieve woordjes hebben gesproken, maar… hij was een profeet, een boodschapper, een opstandige, scherpzinnige, kinderachtige, het bloed onder de nagels vandaan halende boodschapper. En net als met vele boodschappers vóór hem, luisterde niemand.

Theo, vaarwel!

Bovenstaand artikel verscheen eerder in het Engels: http://degezondemoslima.weebly.com/blog/october-30th-2015. Zie ook:
https://www.facebook.com/degezondemoslima/.

Geplaatst in: Verdieping

RSSReacties (5)

Geef een reactie | Trackback URL

  1. De Gezonde Moslima zegt:

    Dank voor de publicatie! Ik hoop dat Dit het ijs breekt binnen onze eigen moslimgemeenschap om te praten over het nut van de vrijheid van meningsuiting en hoe dit onze moslimwereld weer op poten kan zetten. Op mijn artikel zijn van mijn kant alle reacties welkom, ook ‘beledigende’ :)

  2. Bachir zegt:

    Dame toch….juist Theo verkondigde zijn boodschap totaal verkeerd. Iemand bashen en een dialoog verwachten is profetisch zeg…. wauw…Doe er maar nog één.

    Theo is uit. Wellicht verder kijken naar actuele namen. Fijne avond

  3. LJ. de Paepe zegt:

    Wat een ontzettend mooie tekst. Ik denk daar niet alle dagen aan, maar kan me goed voorstellen hoe je je voelde in die boekwinkel. Dit is wel een waardevolle tekst. Ik hoop dat de familie van Theo of mensen die over hem schrijven, even langs jouw mooie woorden dralen…

  4. Gonzo zegt:

    Wees toch eerlijk, in de moslimwereld is geen plaats voor anders denkenden. Wie anders denkt dan wat de koran voorschrijft is ten dode opgeschreven. Wen er maar gauw aan.

  5. arie zegt:

    Wat een prachtig artikel!

Geef een reactie

Spelregels:
Voordat reacties worden geplaatst, worden ze getoetst aan de volgende criteria:
  1. Wees kritisch: Reageer inhoudelijk en niet op de persoon en onderbouw je reactie zoveel mogelijk met argumenten. Verwijs waar mogelijk naar concrete feiten en/of voorbeelden.
  2. Wees verfrissend: Geef vooral originele, frisse reacties die een nieuwe of andere kijk op het onderwerp geven. Wees kort (maximaal 400 woorden), krachtig en blijf bij het onderwerp (ontopic).
  3. Wees genuanceerd: Generaliseer niet waar dat niet past. Vermijd zwart-wit voorstellingen en wij-zij denken. Discriminerende, beledigende en (be)dreigende uitingen zijn niet toegestaan.

Current month ye@r day *

  • Advertentie