Van lezen verwachtte ik dat ik mijn kennis en wat ik zag als mijn ‘oriëntatie’ zou kunnen uitbreiden. Lezen betekende dat ik nieuwe ideeën zou hebben, die mij minder hulpeloos zouden maken in de wereld. Minder berooid. Minder kind. ‘Opvoeding’ betekende voor mij altijd: lezen, opdoen van informatie.”

Lees hier verder.

Bron: Demorgen.be

A.s. vrijdag zal de Kleine Synode van de Protestantse Kerk mogelijk besluiten Kerk en Wereld op te heffen en het vermogen toe te voegen aan de reserves van de kerk. Het bestuur van Kerk en Wereld is hier fel tegen en besloot enkele dagen geleden tot o.a. deze petitie. De tekst van de petitie luidt: “Wij - bestuur Kerk en Wereld, donateurs, maatschappelijke organisaties en vrienden en vriendinnen constateren dat Kerk en Wereld als aparte stichting een bijzondere bijdrage levert aan activiteiten op het grensvlak van geloof en samenleving, en zijn ervan overtuigd dat de kerk dit werk niet op dezelfde wijze kan uitvoeren. We verzoeken de leden van de Kleine Synode om niet akkoord te gaan met het voorstel om Kerk en Wereld te ontbinden.

De redactie van Nieuwemoskee steunt de petitie omdat Kerk en Wereld vele projecten mogelijk heeft gemaakt de afgelopen jaren. Niet alleen specifiek protestantse projecten, maar ook islamitische, joodse, niet-religieuze en andere projecten. Stichting Nieuwemoskee Live won in 2011 de Kerk en Wereld Jongerenprijs. Het is belangrijk voor religieus en dus ook islamitisch Nederland dat Kerk en Wereld blijft bestaan.

De petitie kan nog tot en met vrijdag worden ondertekend en wel via deze link.

Bron: Nieuwemoskee.nl

Lees hier verder.

Bron: BBC

Door: Kamel Essabane

De Koran noemt God ‘de Heer van alle wereldbewoners’ (Koran 1:2) en zegt ook dat ‘… er geen volk is waaronder zich geen boodschapper (van God) heeft bevonden’ (Koran 35:24). De boodschappers, van wie moslims geloven dat Mohammed de laatste is, kwamen met een universele boodschap: ‘Hij schreef u dezelfde godsdienst voor, die Hij aan Noach oplegde en die Wij bovendien aan u (Mohammed) openbaren en die Wij Abraham, Mozes en Jezus oplegden: ‘Bevestigt deze godsdienst en weest er niet in verdeeld’’ (Koran 42:13).

In zijn artikel ‘Particularisme en universalisme in de Schriften’ legt professor Schuman uit dat er twee lijnen in het Oude Testament te onderscheiden zijn. In de eerste lijn is God vooral de God van het volk Israël. In de tweede lijn zou God zich – anticiperend op de komst van Christus – meer als de God van alle volkeren onthullen.

Spanning ook in de Koran
De spanning tussen particularisme en universalisme is op een andere manier ook in de Koran terug te vinden. Aan de ene kant heeft de Koran een universele boodschap: ‘Zeg: ‘Wij geloven in God, in wat naar ons is neergezonden en in wat naar Abraham, Ishmael,Izaäk, Jakob en de stammen is  neergezonden en in wat aan Mozes en Jezus is gegeven en in wat aan de profeten door hun Heer gegeven is. Wij maken geen verschil tussen één van hen en wij hebben ons aan Hem overgegeven’ (Koran 2:136).

Aan de andere kant zegt de Koran dat God verschillende vormen van religie voorschreef aan verschillende volkeren: ‘Voor elk volk hebben Wij riten vastgesteld die zij moeten volgen …’ (Koran 22:67). En ook dat er heil mogelijk is bij andere geloofsgemeenschappen: ‘Voorzeker, de gelovigen, de Joden, de Christenen en de Sabianen – wie onder hen ook in God en de laatste Dag geloven en goede daden verrichten, zullen hun beloning bij hun Heer ontvangen en er zal geen vrees over hen komen, noch zullen zij treuren’ (Koran 2:62).

Islamitische theologen overbruggen deze spanning met de uitleg dat de geloofsleer (’aqida) die de voorgaande profeten brachten universeel  en onveranderlijk bleef, terwijl de wetten (sharia) die de profeet Mohammed bracht de eerdere wetten van voorgaande profeten voorgoed vervangt.

Diversiteit als kracht
Naast deze exclusivistische visie (‘vroeger was er ook voor andere volkeren heil, nu alleen nog voor moslims’), bestaan er in de islam ook inclusivistische en pluralistische visies die erop wijzen dat heil nog steeds via andere religies mogelijk is. De dertiende-eeuwse dichter-mysticus Roemi zei  bijvoorbeeld: ‘Er zijn zoveel wegen naar God als er zielen op aarde zijn.’

De Koran bevat veel verzen die aangeven dat de diversiteit doelbewust is gecreëerd om elkaar te leren kennen en ons uit te dagen het goede te doen: ‘O mensen, Wij hebben jullie uit een man en een vrouw geschapen en Wij hebben jullie tot volkeren en stammen gemaakt opdat jullie elkaar zouden kennen’ (Koran 49:13, zie ook 30:22).

‘… Voor iedereen bepaalden Wij een wet en een weg. En indien God had gewild zou Hij u allen tot één volk hebben gemaakt, maar Hij wenst u te beproeven met hetgeen Hij u heeft gegeven. Wedijvert dus met elkander in goede werken. Tot God zullen jullie allen terugkeren, dan zal Hij u datgene mededelen, waarover u van mening verschilt’ (Koran 5:48).

Het erkennen van elkaars andersheid in het licht van een hoger doel, leidt tot een positieve blik op diversiteit. Gedeelde waarden als rechtvaardigheid, waarheid en liefde voor God en medemens maken interreligieuze communicatie en samenwerking mogelijk. Interreligieuze problemen ontstaan niet zo zeer doordat we niet allemaal islamitisch of christelijk zijn, maar eerder doordat we onze verschillen als een duivelse vloek in plaats van als een godsgeschenk wensen te zien!

Kamel Essabane is redactielid van Nieuwemoskee.

Bovenstaand artikel werd eerder geplaatst in Kerk & Israël Onderweg, jaargang 4 ,nr.4,  juni 2013. Hij schreef dit op verzoek in het kader van het jaarthema van Kerk & Israel Onderweg: ‘ Onopgeefbaar verbonden – Ene en vele(n)?’ Rabbijn Evers en Kamel Essabane werden gevraagd om vanuit respectievelijk Joods en islamitisch perspectief te reageren op de bijdrage van oudtestamenticus en hoogleraar Niek Schuman (Theologische Universiteit Kampen en VU Amsterdam) ‘Particularisme en universalisme in de Schriften’, dat in hetzelfde nummer te lezen is.

De invloed van de Europese Moslimbroeders is in elk geval onmiskenbaar, de sjiitisering neemt toe. Maar vooral: de roep om een beleving van een ‘zuivere islam’, een letterlijke interpretatie van de leer en een terugkeer naar de levenswijze van de profeet Mohammed, is nooit sterker geweest. De islamiseringspolitiek van de Golfstaten speelt daarbij een doorslaggevende rol …

Dit boek komt geen moment te vroeg. Het biedt een uitzonderlijke en indringende kijk op islam en radicalisering onder Marokkaanse Brusselaars.

Klik hier voor boekgegevens en/of om het boek te bestellen.

Bron: Van Halewyck

Bron: Spirit 24

Door: Michel Hoebink

Hoewel groen de kleur is van de islam, hoor je moslims niet vaak over het milieu. Dat is vreemd, vindt de Marokkaans Nederlandse Mohammed Boubkari, want alles in de Koran en de Soenna roept op tot zorg voor de schepping. “Verspilling is zonde in de islam. En de aarde is niet jouw bezit. Die is jou tijdelijk in bruikleen gegeven en je hebt de plicht om haar weer in goede staat aan de volgende generatie door te geven. Die twee principes zijn de basis van milieubewustzijn in de islam. Dat zou iedere moslim moeten weten.”

Mohammed Boubkari (39) is in Marokko geboren en groeide op in Nederland. Al op jonge leeftijd voelde hij zich betrokken bij milieuvraagstukken. “Op school hoorde je veel over het kappen van regenwouden, de opwarming van de aarde en het uitsterven van diersoorten en dat soort dingen.” De organisatie Groene Moslims die hij na zijn studie Arabisch met twee anderen oprichtte, draait op vrijwilligers. Om hun onafhankelijkheid te bewaren accepteren ze geen subsidies, niet van de Nederlandse overheid noch uit het buitenland. Ze organiseren lezingen en discussie avonden, maar ook wandeltochten in de natuur en excursies naar biologische boerderijen.

Doel van de organisatie is het bevorderen van milieubewustzijn onder Nederlandse moslims. Voorlopig blijft dat bewustzijn gering, geeft Boubkari toe. “Nederlandse moslims van de tweede generatie worden nog helemaal in beslag genomen door het verbeteren van hun maatschappelijke positie. Het zal nog wel even duren voor ze tijd hebben om zich om het milieu te bekommeren.” Toch schat hij in dat er onder de beter opgeleide jongere generatie al een paar duizend sympathisanten zijn van de groene zaak.

Mohammed Boubkari is geen vegetariër, maar als groene moslim propageert hij het eten van minder vlees. De islam verbiedt het doden van dieren niet, stelt hij. “Dat zou tegen de orde van de schepping ingaan. Wij mensen zijn alleseters, dus we eten ook vlees.” Maar de manier waarop heden ten dage vlees geproduceerd wordt is volgens hem strijdig met de principes van de islam. “Vlees produceren is voedsel verkwisten. Goed voedsel voor mensen, zoals mais, wordt aan dieren gegeven om vlees te produceren. In een wereld waar honger heerst, is dat moreel niet te verantwoorden.”

Bovendien, zegt Boubkari, is de islam tegen overbodig dierenleed. De industriële manier waarop vlees geproduceerd wordt, is daarmee in strijd. “Een dier is een levend wezen waar wij als mensen macht over hebben. Die macht brengt de verantwoordelijkheid met zich mee dat we dat dier met respect behandelen.” Tal van ahadith zouden volgens Boubkari het mishandelen van dieren verbieden. “Er is een hadith over een vrouw die een kat mishandelt en naar de hel gaat[i]. Een andere hadith verhaalt van een prostituee die een dorstige hond te drinken geeft, waardoor al haar zonden worden vergeven.”[ii]

Het afgelopen jaar werd in Nederland de traditionele religieuze slacht van moslims en joden bijna verboden, vanwege het dierenleed dat daarmee gemoeid zou zijn. Boubkari vindt de Nederlandse verontwaardiging over de religieuze slacht selectief en hypocriet. “Het wordt gebruikt als een stok om moslims mee te slaan. Al jaren wordt in de Nederlandse bio-industrie wreed met dieren omgesprongen. Miljoenen dieren kunnen zich nauwelijks bewegen en zien hun hele leven geen zonlicht. Dezelfde mensen die dat toelaten willen de traditionele religieuze slacht verbieden. Als het naar de letter en de geest van de islam gebeurt, is de halal slacht ‘vriendelijker’ voor het dier dan wat er gebeurt in de meeste moderne slachthuizen.”

Michel Hoebink is islamoloog en werkt bij de Arabische afdeling van de Wereldomroep. Bovenstaande tekst werd eerder geplaatst op de Arabische Website van de Wereldomroep.

Door: Jonas Slaats

Vandaag de dag vind je overal in Turkije wel iets terug van het soefisme en Mevlana Rumi. Het gaat van grote debatten  in talkshows tot popjes in toeristenwinkeltjes. De tijden zijn vast heel erg veranderd in vergelijking met je jeugdjaren.
“Als ik erop terugkijk, was het een zeer interessante periode omdat we een brug legden tussen de oude tradities en het heden, nu het opnieuw is toegelaten. Maar vandaag wordt soefisme politiek uitgebuit, en niet enkel in Turkije maar wereldwijd. In het conflict tussen het seculiere Westen en de moslimwereld wordt soefisme voorgesteld als een ‘moderne’, ‘open’ versie van islam – als een soort ‘light’-versie. Soefisme is echter pure islam, zoals andere vormen. Het probleem dat bestaat tussen het Westen en islam is volgens mij eerder het probleem van de moderniteit, het kapitalisme en geopolitiek dan van religie. Je kunt dat probleem niet oplossen door te doen alsof soefisme minder ‘strikt’ godsdienstig is. Zonder islam is er geen soefisme, en er is geen islam zonder soefisme. Vandaag willen mensen echter een nieuw soort soefisme, dat meer verband houdt met een gecommercialiseerd spiritualisme en met New Age.
Echt soefisme is een soort ‘zelfonderwijs’. Volgens het soefisme zijn wij immers iets tussen dier en mens en de ware zin van onze schepping is het ‘mens worden’. De soefiordes helpen mensen om dat doel te bereiken. Veel mensen die het over soefisme hebben, verwijzen daar echter niet naar. Ze zeggen slechts: “Oh, we zien elkaar graag”, “oh, we zijn tolerant”, enz. Maar dat beschouw ik als een ‘katholieke’ versie van islam. Natuurlijk is ‘liefde’ het centrale thema van tasawuf maar de liefde waarover de soefi’s van weleer het hadden is niet dezelfde als de liefde waarover die mensen spreken. De liefde van soefi’s is een liefde voor God die het ego overstijgt.”

Is jouw muziek ook een manier om ‘mens te worden’? Beschouw je het als een soort instrument om je ‘dierlijke zelf’ te ‘overstijgen’?
“We kunnen niet alles wat we doen motiveren. Er zijn natuurlijk mensen die wat ze doen verklaren met grote woorden, maar zelf doe ik dat niet. Ik houd het hierbij: ik ben een muzikant en ik hou van muziek.
Wel ben ik ervan overtuigd dat de vroege soefi’s diep geraakt werden door de muziek die ze speelden. Het was voor hen niet zomaar een frivool genot maar een diepgaande ervaring. Vandaag komt het nog weinig voor dat mensen zo’n intense betrokkenheid voelen wanneer ze naar zo’n muziek luisteren, maar het soefirepertoire is er, en het is prachtig. Dus waarom zouden we het niet spelen? Zonder enige pretentie weliswaar.”

Je hebt als muzikant ook altijd een grote interesse gehad om je muziek met die van andere culturen te vermengen, zoals met jazz in ‘Ottomania’, of met renaissance muziek in ‘La porte de Félécité. Hoe moeilijk is het om verschillende muzikale systemen met elkaar te mixen?
“Als je iets wil zeggen doorheen je muziek en als je oprecht blijft met jezelf zonder iets te imiteren, hoeft er op zich geen probleem te zijn. Maar volgens mij is dit een filosofische kwestie die niet alleen op muzikaal vlak de kop opsteekt.  Meer nog, het is vandaag een belangrijke kwestie voor onze hele samenleving. Kan iemand in pakweg Engeland, België of Frankrijk leven en tóch Turks blijven? In Europa is het steeds meer de norm om je aan te passen, dus moeten we ons afvragen: wat maakt mij precies tot mezelf? Wat heb ik nodig om mezelf te blijven? Overbodige zaken laat je achter, essentiële zaken moet je behouden. Hetzelfde geldt voor muziek. Intervallen kunnen we bijvoorbeeld niet weglaten. Elke makam heeft specifieke intervallen maar als ik die opgeef voor Europese intervallen, dan verlies ik mezelf. Daarom verlaat ik die intervallen in geen enkel van mijn albums.
Toen ik Turkije in de jaren zeventig verliet, was het er een beetje zoals in de Sovjet-Unie, we probeerden onszelf voortdurend af te schermen van andere landen. Na de jaren tachtig was dat niet langer haalbaar, noch economisch noch cultureel. De dominante cultuur van die tijd, met name de Westerse commerciële cultuur, maakte zich toen meester van landen zoals Turkije. Daarom geloof ik dat artiesten de plicht hebben om de verschillen in de verf te zetten, om aan te dringen op eigenaardigheden en zo onze identiteit te beschermen tegen de commerciële massacultuur. Ik neem die taak ook op mezelf omdat ik mensen wil duidelijk maken dat, als we een nieuwe wereldcultuur willen, we de anderen én onszelf dienen te respecteren.”

Je staat kritisch tegenover het afgevlakt soefisme, maar kan soefisme in deze kwesties niet enorm behulpzaam zijn? Draagt het niet heel wat elementen in zijn spiritualiteit die een tegenwicht vormen voor de consumptiemaatschappij?
“Zeker, maar over zulke dingen wordt vandaag jammer genoeg niet gesproken. Sommigen beweren dat ze iets weten over soefisme ‘omdat hun grootouders soefi’s waren’. Anderen beweren ‘meesters’ te zijn en over speciale gaven te beschikken om mensen te genezen. Maar geen enkele van die groepen onderwijst de ware soefitraditie, ze verkondigen slechts hun eigen theorieën en ideeën. Nog anderen verwijzen naar de Turkse traditie om het gezag in de moslimwereld op te eisen. Maar in Turkije was er een leemte van minstens vijftig jaar, waarbij de traditie niet werd voortgezet. Dergelijke verwijzingen houden dus geen steek.”

Het is natuurlijk zo dat de lijn van de Mevlevi’s onderbroken werd zodat de Mevleviorde in feite niet meer bestaat. Hoe kijk je in dat opzicht naar het Mevlevi Ensemble uit Konya dat de wereld rondtoert?
“Dat ensemble bestaat uit mensen van het department folklore van het ministerie van cultuur. Hoewel ze de toeschouwers voorhouden dat de mensen in de show echte derwisjen zijn, heeft het dus meer te maken met toerisme dan met traditie.
In de jaren zeventig reisde ik de wereld rond met mijn vader om de eerste presentaties te geven rond sema, de ceremonie van de dansende derwisjen. We waren eerlijk over wat we deden, we wilden de traditie eenvoudigweg tonen en mensen laten weten dat het verboden was in Turkije. Maar toen nam de Turkse overheid het plots van ons over. Zij deden het niet om te vertellen over de traditie maar om hun land verkocht te krijgen.”

En hoe denk je over dj’s en muzikanten die moderne muziek en club beats mixen met traditionele muziek met soefi-elementen?
“Je spreekt over soefi-elementen, maar dat zijn het niet. Soefimuziek heeft een typisch repertoire, gecomponeerd op de poëzie van de soefi’s, dat zo heel subtiel, plechtig en majestueus is. Het is dus niet omdat er een ney in voorkomt of een bepaalde manier van zingen dat het soefimuziek is. Hun muziek is muziek voor dancings en clubs en moet als dusdanig gehoord worden.
Soms voelen die muzikanten zich wat beledigd als ik zulke dingen zeg, maar het is niet mijn bedoeling om hun muziek te bekritiseren. Zelf hoor ik die muziek misschien niet zo graag maar anderen doen dat wel. En dat is goed. Ik zeg gewoon dat we het geen soefimuziek horen te noemen omdat het de voorschriften van ware soefimuziek niet volgt.
Wat ik wel wat jammer vind, is dat zulke dingen een obstakel kunnen vormen voor diegenen die werkelijk geïnteresseerd zijn in soefisme. Al wat verkleed is als soefistisch terwijl het dat in wezen niet is, houdt mensen weg van de eigenlijke essentie van soefisme.”

Is het dan onmogelijk om die essentie te vinden in Turkije?
“Als we de literatuur van de soefi’s willen bekijken, dan zijn er vele werken voorhanden. Je moet zelf geen mysticus zijn om te kunnen genieten van de gedichten van Attar of Rumi. Hun werken laten zich makkelijk vinden, ook vertaald. Het probleem is echter dat mensen Rumi’s boeken niet lezen. Ze lezen werken over Rumi. Boeken over meesters hebben echter niet dezelfde ‘medicinale’ uitwerking als boeken van de grote meesters.”

Daarmee ga ik akkoord. Vele mensen doen niet de inspanning om klassieke werken te lezen, hoewel ze vaak prachtige schatten bevatten. Daarom las ik zelf vele delen van de Masmavi en zoals vele anderen hou ik van de bekende openingsverzen, het ‘lied van de rietfluit’ waarin hij het geluid van een ney beschrijft als een uitdrukking van het verlangen naar God. Het geeft het gevoel weer van de scheiding tussen de ziel en het goddelijke. Is dat een gevoel dat je probeert op te roepen wanneer je speelt?
“De mens draagt stilletjes een soort nostalgie in zich mee. Misschien kan het geluid van de ney dat gevoel doen opleven. Maar wanneer Rumi over de ney spreekt, doet hij dat niet omwille van het geluid. Het belang van de ney schuilt in het feit dat hij gemaakt is van hol riet. De metafoor is dat zij die willen ontvankelijk zijn voor hogere inspiratie, zuiver en leeg moeten zijn zoals de binnenkant van de rietfluit. Je moet zoals de ney worden en God door je heen laten blazen.
Daarom, kun je de ceremonie niet uitvoeren zoals het hoort wanneer de ney ontbreekt. Als de ney niet wordt bespeeld, is er scheiding, als die wel wordt bespeeld krijg je eenheid. Scheiding is het leven van deze wereld want we leven hier op aarde, maar we hebben dat ingeboren gevoel van eenheid dat we willen bereiken.
Ik vind dat thema van vereniging en scheiding heel mooi beschreven door Sa’di, de bekende Perzische poëet. Hij vertelt hoe hij een rozentuin betrad en een nachtegaal zag met een roos in zijn bek, weemoedig over zijn scheiding van de roos. De poëet zei tegen de nachtegaal: “Ik begrijp het niet. Je zit in een rozentuin met een roos in je bek en toch klaag je over je scheiding van de roos.” De nachtegaal antwoordde: “Het is een spel tussen ons.”

Jonas Slaats is lid van het blogteam van Nieuwemoskee. Als christelijke theoloog houdt hij zich onder meer intensief bezig met het onderzoeken van culturele en religieuze aspecten van islam. Dit interview verscheen oorspronkelijk in het Engels op www.halalmonk.com. Met dank aan Michiel De Mylle voor zijn hulp bij de vertaling.

Nieuwemoskee.nl-blogteamlid Enis Odaci en predikant Herman Koetsveld zetten zich met hun stichting in voor het bevorderen van de dialoog tussen godsdiensten. Gisteren startte een nieuw initiatief van deze dialoogpartners: ‘De zeven zuilen’. Een serie interviews met opiniemakers op het gebied van religie en samenleving. Een verdiepende filosofische en theologische longread, in een bijzondere layout, aan de hand van uitspraken van mensen die de wereld diepgaand hebben veranderd.

Het eerste interview – een samenwerkingsproject van beide heren met Nieuwwij.nl – is met Trouw-columniste en islamologe Nuweira Youskine. Youskine is het niet eens met de verregaande geweldloosheid die Jezus voorstaat. “Dat is prachtig, maar helaas zit dat niet in de menselijke natuur. Jezus zelf had er nog moeite mee, blijkens die tollenaars die hij de tempel uitsloeg. Dat komt omdat het leven nu eenmaal een strijd is, in geestelijke zin en in het verlengde daarvan soms dus ook in fysieke zin. Het hoort erbij. Ga je dat ontkennen, dan maak je het heel erg onwerkelijk.”

Masochistisch
Elders in het interview geeft Youskine aan: “Het gaat je niet lukken om zonder geweld door het leven te komen. Ik pleit niet voor moord en doodslag natuurlijk, maar de imperfecte mens ontkomt er niet aan om soms een klap uit te moeten delen. Mentaal doen we dat allemaal wel eens, als we bedoeld of onbedoeld iemand kwetsen bijvoorbeeld. Of het tot fysiek geweld komt, hangt louter af van de positie waarin je gemanoeuvreerd wordt. Wie onderdrukt of aangevallen wordt, hoeft niet net als Jezus lijdzaam toe te kijken; dat is masochistisch. Zijn moraal is zó verheven, dat wij gewone stervelingen er nooit bij kunnen. Je kunt dan maar beter realistisch zijn over de kwade kanten van de mens.”

Lees het interview
Het gehele interview van Odaci en Koetsveld met Youskine is te downloaden via deze link. Vanaf vandaag is het interview ook te lezen op www.koetsveld-odaci.nl. De komende maanden zullen de andere interviews ook op deze website te vinden zijn.

Bron: Nieuwwij.nl

Het is voorstelbaar dat een Kamermeerderheid zal instemmen met de initiatiefwet. Van Buuren wijst in zijn artikel echter terecht op de discutabele stelling dat ‘hersendood hetzelfde is als dood’. Bovendien moet iedere burger volgens de SBO “de kans hebben om weloverwogen en gewetensvol te kunnen kiezen wel of geen orgaandonor te worden.” Veel islamitische wetenschappers die zich bezighouden met medische ethische vraagstukken stellen dat transplantatie om een leven te redden een fard al-Kifaaya is, ofwel een plicht is die op de hele gemeenschap rust die door donors wordt vervuld. Daarbij mag er echter geen sprake zijn van dwang, sociale of andere druk, of de exploitatie van financiële nood.[i] Maar ook onder moslims lopen de meningen over dit ethische vraagstuk uiteen. Bovendien wekt de overheid hiermee opnieuw de schijn nogal lucratief om te gaan met haar keuze om zich met het privéleven ‘achter de voordeur’ te bemoeien. Kijk voor het hele artikel van Van Buuren en aanvullende informatie op Nieuwwij.nl of Kerknieuws.nl.